تهافت الفلاسفة

● تهافت الفلاسفة = المحاكمات بین التهافتین / فلسفه / عربی tahāfut-ul falāsifa = al-muḥākimāt bayn-at tahāfutayn خواجه زاده، مصطفی بن یوسف، - 893 قمری xāje-zāde, mostafā ebn-e yūsof (- 1488) وابسته به: تهافت الفلاسفة؛ غزالی، محمد بن محمد (450-505) تهافت التهافت؛ ابن رشد، محمد بن احمد (520-595) اهدا به: سلطان محمدخان عثمانی فاتح در اشتباهات فلاسفه و اینکه مبانی آنان با موازین شرعی درست نمی‌آید، به پیروی از «تهافت الفلاسفه» ابوحامد غزالی و نقل گفته‌های وی و گاهی رد و ایراد در آنها، نگاشته و در بیست و دو «فصل» فراهم کرده است: 1. ابطال ان المبدأ الاول موجب بالذات؛ 2. ابطال قدم العالم؛ 3. ابطال ابدية العالم؛ 4. ابطال ان الواحد لا يصدر عنه الا الواحد؛ 5. ابطال كيفية صدور العالم؛ 6. تعجيز الاستدلال على وجود الصانع؛ 7. في عجزهم عن الدليل على وحدانية الواجب؛ 8. ابطال ان الواحد لا يكون قابلاً و فاعلا؛ 9. ابطال قولهم فی نفی الصفات؛ 10. فی ان الذات الاول لا ينقسم الى جسم و فصل؛ 11. فی عجز هم عن اثبات وجود ان الاول عين ماهية؛ 12. فی عجز هم عن اثبات ان الاول ليس بجسم؛ 13. فی عجزهم عن اثبات الاول يعلم غير ذاته؛ 14. في القول بان الاول يعلم ذاته؛ 15. ابطال ان الاول لا يعلم الجزئيات؛ 16. ابطال أن السماء متحرك بالاراده؛ 17. ابطال ما ذكروه من الغرض المحرك؛ 18. ابطال أن نفوس السماوات مطلقه؛ 19. ابطال القول بوجوب الاقتران؛ 20. فی ان نفس الانسان جوهر مجرد؛ 21. ابطال نفی الحشر؛ 22. فی استحالة الغناء على النفوس البشريه. مؤلف این کتاب را به دستور سلطان محمدخان عثمانی فاتح در چهار ماه نگاشته است و ده هزار درهم وجه نقد و یک استر عالی به عنوان جایزه دریافت داشته است. آغاز: بسمله. توجهنا الى جنابك و قصدنا نحو بابك يا واجب الوجود و يا مفيض الخير والجود ... انجام: و لا تجعلنا من اتخذ الهه هواه ربنا لا تزع قلوبنا بعد اذ هديتنا وهب لنا من لدنك رحمة انك انت الوهاب. چاپ: بمبئی، 1304ق، در حاشیه تهافت الفلاسفه غزالی، چاپ سنگی؛ مصر، 1321ق، با تهافت الفلاسفه غزالی، چاپ سربی [کشف الظنون 509/1-513؛ معجم المطبوعات 842؛ مشار 228؛ دنا 429/3 (14 نسخه)]