تهافت الفلاسفة

● تهافت الفلاسفة / فلسفه / عربی tahāfut-ul falāsifa غزالی، محمد بن محمد، 450 - 505 قمری qazzālī, mohammad ebn-e mohammad (1059 - 1112) این کتاب که از آثار مهم و معروف او است در ابطال آراء ارسطو در برخی از مباحث فلسفی که به اهتمام فارابی و بوعلی سینا شرح و نشر یافته است. به گمان مؤلف تناقض گویی‌های فلاسفه را در بحث‌های الهیات برشمرده تا پاسخی باشد بر آنان که به دستورات دینی با نظر حقارت می‌نگرند و پیروی از فلاسفه و حکما می‌نمایند و شانه از وظایف شرعی و عبادات خالی می‌کنند. این کتاب مشتمل بر چهار «مقدمه» و بیست «مسأله» و یک «خاتمه»: مسأله 1. ازلیة العالم؛ 2. ابدیة العالم؛ 3. فی تلبیسهم فی قولهم ان الله صانع العالم؛ 4. فی تعجیزهم عن اثبات الصانع؛ 5. فی تعجيزهم عن الدلیل على استحالة الهين؛ 6. نفی الصفات؛ 7. فی قولهم ان ذات الاول لا ينقسم بالجنس و الفصل؛ 8 فی قولهم ان الاول موجود بسيط بلاماهية؛ 9. فی تعجيزهم عن اثبات ان الاول ليس بجسم؛ 10. فی تعجيزهم عن الدليل على ان للعالم صانعاً و علة؛ 11. فی تعجيزهم عن القول بان الاول يعلم غيره؛ 12. فی تعجيزهم عن القول بان الاول يعلم ذاته؛ 13. ابطال قولهم ان الاول لا يعلم الجزئيات؛ 14. ابطال قولهم ان السماء حيوان متحرك؛ 15. فيما ذكروه من العرض المحرك للسماء؛ 16. فی قولهم ان نفوس السماوات تعلم الجزئيات الحادثة؛ 17. فی قولهم باستحالة خرق العادات؛ 18. فی تعجیزهم عن اقامة البرهان على ان النفس جوهر؛ 19. فی قولهم باستحالة الفناء على النفوس البشرية؛ 20. ابطال انکار هم البعث و النشور. آغاز: بسمله، نسأل بجلاله الموفى على كل نهاته المجاوز كل غاته ان يفيض عليها انوار الهداية و ... انجام: فی تکفير اهل البدع و ما يصح منه و ما لا يصح ... يخرج الكلام عن مقصود هذا الكتاب و الله تعالى الموفق للصواب چاپ: قاهره سال 1302، 1319، 1320، 1321، 1955؛ بمبئی چاپ سنگی 1304، وزیری، 96ص؛ قاهرة، بخش منطق، تحقیق سلیمان دنیا، 1960م، 400ص [دنا 429/3 (10 نسخه)؛ کشف الظنون 509/1 و 347/1؛ فهرست نسخه‌های عربی واتیکان 20/1؛ ذخائر التراث العربی الاسلامی 716/2؛ مشار عربی ص 228؛ معجم المطبوعات 1411/2؛ ابن خلکان 354/4؛ سبکی رقم 23؛ ابن عماد 13/4؛ مرآه الزمان، سبط ابن جوزی رقم 4؛ عقد الجمان رقم 9؛ صفدی رقم 17؛ اشار اليه الغزالی فی «المنقذ» و مقاصد الفلاسفه و جواهر القرآن؛ مكتبة امير المومنین 279/1] شرح و حواشی: 1- تهافت التهافت؛ ابن رشد، محمد بن احمد (520-595) 2- تهافت الفلاسفة = الذخر؛ طوسی، علی بن محمد (-877) (2 عنوان) 3- تهافت الفلاسفة = المحاكمات بین التهافتین؛ خواجه زاده، مصطفی بن یوسف (-893) (2 عنوان)