توضیح التذكرة

● توضیح التذكرة = شرح التذكرة / هیئت / عربی tawḍīḥ-ut taḏkira = š.-ut taḏkira نظام الاعرج، حسن بن محمد، - 728؟ قمری nezām-ol-aʻraj, ḥasan ebn-e moḥammad (- 1328) وابسته به: التذكرة النصيرية = تذکره نصیریه؛ نصیرالدین طوسی، محمد بن محمد (597-672) اهدا به: نظام الدین علی بن محمود رئیس یزدی تاریخ تألیف: 1 ربیع الاول 711ق شرحی است کامل بر تذکره نصیریه خواجه نصیر طوسی در هیأت با عناوین «قال، اقول». برخی از نسخ حامل تمام متن است و برخی نسخ به نقل یک جمله یا کلمه‌ای از آغاز و انجام کلام خواجه بسنده کرده است و دیباچه‌های این اثر نیز دو تحریر متفاوت دارد که در یکی اثر را، بنا به اختلاف نسخ، به نظام الدین علی بن محمود یا نظام الدین محمود بن رئیس یزدی اهدا کرده است. در دیگر تحریر کتاب، اثری از اهدای کتاب دیده نمی‌شود. این شرح توضیحی است به اضافه اشکال هندسی که مورد احتیاج بود و مشهور نبوده یا در مجسطی نیامده است. نظام غالباً سخنان خواجه را شرح و ترجمه و گاه نیز بر آن خرده‌گیری دارد و نواقص براهین متن را خود با براهین هندسی تکمیل می‌کند. آغاز: الحمدلله الذى جعلنا من المتفكرين في خلق الأرض و السموات و شرفنا بالنظر في هيئة الأجرام المبدعات، فهدانا التفكر في المصنوعات و التدبر في امر المدبرات الى وجود صانع قدير حكيم خبير ... و بعد فان احوج خلق الله تعالى الى عفو ربه الحسن بن محمد النيشابورى معروف بنظام ... انجام: فإن الأعمال بالنيات و بها تجلب البركات.. و الصلوة على الهادي الى أقوم السبل و السلام على من اتبع الهدى. [الذریعة 492/4 و 51/4 و 462/4؛ ریحانة الادب 198/6؛ کشف الظنون: 1195/2 و 391/1-392؛ معجم المؤلفین: 281/3؛ اعیان الشيعة: 248/5؛ بروکلمان، ذیل 273/2؛ تاریخ علم الفلک فی العراق از عزاوی 47 و 133 و مجله مجمع العلمی دمشق (سال 29)؛ دنا 415/3-417 (59 نسخه)] شرح و حواشی: 1- حاشية شرح التذكرة تنکابنی، محمد کاظم بن عبدالعلی (-11)