توضیح

● توضیح / کلام و اعتقادات / فارسی towzīh همدانی شیخی، محمد باقر بن محمد جعفر، 1239 - 1319 قمری hamadānī šayxī, mohammad bāqer ebn-e mohammad ja‘far (1824 - 1902) تاریخ تألیف: 7 جمادی الاول 1297ق رساله‌ای مانند دو رساله دیگر مؤلف به نام‌های «ایضاح» و «موضح» که قبل از این رساله نوشته شده در رد این مطلب که «در هر زمان ناطق و کامل و حاکم شرع باید یک نفر باشد». این مطلب در زمان مؤلف به شیخیه نسبت داده می‌شد. لذا مؤلف سه رساله به فارسی و رساله‌ای به عربی در رد این مطلب نوشته است. وی در مقدمه می‌گوید: «چنین گوید بنده خاص محمد باقر که در این اوان محنت اقتران نوشته رسید از بعضی از برادران ایمانی سر کار عمدة الاعاظم و الاعیان نصر الله خان خزل نصره الله علی من خذله من اعوان الشیطان و در ضمن اظهار تحیری کرده بود از دیدن بعضی از مطالب نهم از جلد چهارم از کتاب مستطاب ارشاد و عباداتی چند از رساله مبارکه هدایة الصبیان و بعضی عبارات از بعضی رسائل این حقیر با قصور و تقصیر و در تطبیق جمله آنها از این حقیر سؤال نموده بود و اصرار و الحاحی در آن کرده بود و چون عبادات منقوله هر یک در موضع آن مضبوط بود به جهت ملاحظه اختصار و اشتغال ایراد ننمودم و اکتفا نمودم بذکر مطالبی چند که رفع تحیر ایشان و سایر طالبان حق بشود پس در ضمن مقدماتی چند به‌طور اختصار بر آن مطالب عرض می‌شود و مناسب است که این رساله را مسمی به «توضیح» کنم چرا که رساله ایضاح و رساله موضحی در این باب سابقاً نوشته بودم...» آغاز: حمد مخصوص خداوندی است که نقصانی در حجت او نیست ... و بعد چنین گوید بنده خاسر محمد باقر که در این اوان محنت اقتران نوشته ای رسید از ... نصرالله خزل انجام: واحترز عن متشابهات الکلام واجتنب عن مزال الاقدام و کفایت کرد برای صاحبان انصاف و تمام شد در روز هفتم ماه جمادی الاولی سنه 1297 حامداً مصلیاً مستغفراً تمت [دنا 412/3؛ فهرستواره منزوی 236/9] شرح و حواشی: 1- احقاق الحق