توحید

● توحید = راه خدای شناختن = مبدأ و معاد = خداشناسی = فی حكمة الالهية العرفانية = معرفة الله تعالی / کلام و اعتقادات / فارسی towhīd = rāh-e xodāy šenāxtan = mabda' va ma'ād = xodā-šenāsī = fī hekmat-el elāhīya 'erfānīya ؟ فخر رازی، محمد بن عمر، 544؟ - 606 قمری faxr-e rāzī, mohammad ebn-e 'omar (1150 - 1210) در شش «فصل» و هر فصل شامل سؤال و جواب‌ها و مسائل مختلف است: 1. نور جلال حق و حقیقت هستی؛ 2. اقسام روندگان؛ 3. براهین وجود واجب الوجود؛ 4. اسرار نبوت؛ 5. اسرار معاد؛ 6. تکلیف موجر حکمت متعلم. رازی در این رساله سخنان عارفانه دارد و گرایش او به تصوف آشکار است و در پایان می‌گوید: «آنچه گفتیم که خبر دادن ممکن نیست این سخن خود خبر دادن است ... پس این سخن متناقض شود ... مگر آن که زبان از کار فرو ماند و عقل از تصرف دور شود و جز آنچه عقل در انوار جلال حق خیره شود هیچ نماند ... که من عرف الله کل لسانه و وقف عقله». در فصل 5 که در اسرار معاد است، این مساله را از فروع شناخت روان انسان و حقیقت «من» می‌داند و بحث روان‌شناسی عرفانی دارد. رازی در فصل معاد از رساله «جوهر فرد» خویش یاد می‌کند: «و ما در این مسئله کتابی مفرد تصنیف کردیم هر که را باید سر این مسئله از کتاب طلب کند». این رساله با نام‌های گوناگون و بیشتر ناشناس در فهارس آمده و انتساب آن به فخر رازی و یا قطب (؟) بیشتر دیده شده است. آغاز: بسمله. الحمدلله حمداً یلیق بعلو شأنه و باهر برهانه ... درخواست کرد دوستی که در سر وفایی و در سر صفایی داشت ما ورقی چند در راه خدا شناختن ... انجام: محب در مشاهده محبوب رنج را راحت داند، پس هم در دنیا و هم در آخرت آن کس در بهشت باشد. تمت ... چاپ: در چهارده رساله چاپ 1340 دانشگاه تهران؛ کتابخانه مجلس شورای اسلامی، ضمن سفینه تبریز، چاپ فاکسمیله. [دنا 392/3 (7 نسخه)؛ فهرستواره منزوی 65/6 «اثبات واجب = کشف الزاد و المعاد» و 301/9 «راه خدا شناختن»]