تنویر المطالع

● تنویر المطالع = تنویر المطالع و تبصیر المطالع فی شرح مطالع الانوار / منطق، کلام و اعتقادات / عربی tanwīr-ul maṭāli‘ = tanwīr-ul maṭāli‘ wa tabṣīr-ul maṭāli‘ fī š.-i maṭāli‘-il anwār اصفهانی، محمود بن عبدالرحمن، 674 - 749 قمری esfahānī, mahmūd ebn-e ‘abd-or-rahmān (1276 - 1349) وابسته به: مطالع الانوار؛ سراج الدین ارموی، محمود بن ابی بکر (682-594) اهدا به: نظام الدین جلال الاسلام محی السنة شرحی است بر مطالع الانوار. شارح در شرح این کتاب، همان شیوه را به کار برده که در شرح تجرید الاعتقاد موسوم به تشیید القواعد، انجام داده است. او بخشی از متن را که قصد شرح دارد، به صورت کامل آورده سپس به شرح گسترده آن پرداخته است. سبکی عسقلانی، سیوطی، طاش کوپری‌زاده و چلبی شرح مطالع از اصفهانی یاد کرده‌اند، اما در این مدارک نامی خاص برای این شرح یاد نشده است. حاج خلیفه پس از این که از شرح اصفهانی و از حاشیه محمد شاه بن یوسف فناری (-929ق) بر آن سخن گفته، از شرحی دیگر بر مطالع یاد می‌کند که «تنویر المطالع» نام دارد و از مؤلف آن سخن نمی‌گوید. بروکلمان نیز شرح اصفهانی و تنویر المطالع را جدا یاد کرده و دومین را مجهل المؤلف می‌پندارد اما جای شک نیست که «تنویر المطالع» - که صدر آن در کشف الظنون نقل شده - همان شرح اصفهانی است زیرا علاوه بر این که در حاشیه داود بر حاشیه گرگانی عبارتی از شرح اصفهانی نقل شده که پیداست از همین کتاب تنویر المطالع است، بهترین گواه نسخه نسخه شماره 3873 مجلس (جای سخن) است که در زندگی اصفهانی نوشته شده و بر پشت نخستین برگ آن با خط کهن چنین آمده «کتاب شرح مطالع الانوار من مصنفات المولى الامام المحقق شمس الملة و الدين المشهور بالاصفهانی دامت برکاته». (عبدالحسین حائری) آغاز: بسمله الحمدلله الذى خص نوع الانسان بالهدايه الى دليل التوحيد و بعد فقد تطابق آراء ارباب العقل ... على ان ارجح المطالب ... تحصيل العلوم الحقيقيه ... و كان المختصر الموسوم بالمطالع ... قد توجه على حل تركيباته ... ذوو الافكار ... فاشار الى من يلزمنى حقوقه و لا يسعنى عقوقه ان اشرح له شرحا يكشف اسرار معانيه ... مقتصراً على تحرير معاينه و تقرير مبانيه ... ساعيا فى دفع الشبهات المورد على مقاصده و سميته تنوير المطالع و قصدت ان اعرضه على حضرة من هو افضل العالم حسبا و نسبا موروثا و مكتسبا.. مولانا الامام الاعظم ... افضل المتاخرين سلطان قضاة الممالک شرقاً و غربا ... نظام المله والدین جلال الاسلام و المسلمین ... محيى سنة سيد المرسلين ادام الله جلاله ... حتى تصحح لفظه معناه فانه هو الواصل بفكره الصائب و نظره الثاقب الى غايات افكار ارباب العقل ... لاجرم استعد لرياسة العلماء و تربة الفضلاء ففوضت موارد الامور الى رايه ... قال بسم الله ... اقول الحمد هو الثناء و النداء على الجميل من نعمه و غيره ... انجام: فانه غير مستعد لادراک الحقايق و کل میسر لما خلق له و الله اعلم [کشف الظنون 1717/2؛ سبکی طبقات الشافعیه 294: 6؛ مفتاح السعاده 299: 1، 179: 2؛ الدرر الکامنه 5: 100؛ ذیل بروکلمان 849/5؛ دنا 377/3]