تنبیه الغافلین عن فضائل الطالبیین

● تنبیه الغافلین عن فضائل الطالبیین / فضایل و مناقب / عربی tanbīh-ul ġāfilīn ‘an faḍā’il-iṭ ṭālibīyīn ابن کرامه، محسن بن محمد، 413 - 494 قمری ebn-e karāme, mohsen ebn-e mohammad (1023 - 1102) کتابی است در ذکر آیات وارده در شأن امیر المومنین علی (ع) و اولاد آن حضرت، گفته شده که کتاب در ذکر این آیات بی‌نظیر است. در آغاز فصلی است در کلی فضایل پس از آیات به ترتیب سوره‌ها با روایاتی مناست آنها آمده است. به گفته مؤلف الذریعه این اثر تألیف یکی از قدماء اصحاب است و به سید مرتضی علم الهدی نیز نسبت داده شده است. این کتاب دارای جهات متعددی است: از سویی می‌توان آن را تفسیر قرآن به شمار آورد، همچنین می‌توان آن را در شمار کتاب‌های اسباب نزول آیات قرآن دانست و یا آن را از کتاب‌های «ما نزل فی اهل البیت (ع) من القرآن» شمرد و بالاخره می‌توان آن را از کتاب‌های فضایل اهل البیت (ع) دانست. مؤلف در این اثر، 102 آیه از 55 سوره قرآن کریم را، که همگی به گونه‌ای با امیر المؤمنین و اهل بیت (ع) مرتبطند، آورده است و در ذیل هر کدام نخست وجوه و احتمالاتی را که مفسرین و محدثین و سیره‌نگاران و مورخین و فقها و متکلمین درباره آن آیه آورده‌اند، ذکر می‌کند. آن‌گاه برای تایید نظر و رای مختار خود، به حدیث یا احادیثی تمسک کرده و بدان استشهاد می‌نماید. در مقدمه مؤلف آمده است: «و قد جمعت فی کتابی هذا ما نزل فیهم - آل البیت - من الآیات، مما ذکره اهل التفسیر و صحت بالروایات الصحیحة و الحق بکل آیة ما یویدها من الآثار بحذف الاسانید ... و سمیته: تنبیه الغافلین عن فضائل الطالبیین». مؤلف در سرتاسر کتاب به بیش از 250 حدیث استدلال می‌کند که همگی آنها را با سلسله اسناد خود از ائمه حدیث اهل سنت و زیدیه و محدثین شیعه روایت کرده و تقریباً تمامی یا بخش عظیمی از آنها، از روایات و احادیث متواتره و مشهوره‌ای است که در منابع مورد اعتماد محدثین مسلمان اعم از شیعه و سنی آمده است. از این رو فقدان سلسله سند آسیبی به صحت روایات او نمی‌زند، علاوه بر این حاکم جشمی در این کتاب به نقل و گفتار و آرای گروهی از مفسرین اهل سنت اعتماد کرده است و در مواردی از تفسیر ابوالقاسم بلخی یاد می‌کند. مؤلف به هر مناستی اشاره به اعتقاد خود در حقانیت مذهب زیدیه و مطابقت اصول آن با دلالت آیات و روایات دارد. آغاز: الحمدلله الذی لم یزل عالماً خبیراً و لایزال سمیعاً بصیراً جعل نبیه اشرف المخلوقات تعظیماً و توقیراً و اظهر نوره سراجاً و قمراً منیراً و الصلوة و السلام علی رسوله محمد المبعوث بالرسالة الی كافة الخلق و کان بشیراً و نذیراً و علی آله و عترته الطاهرین الذین طهرهم الله تطهیراً ... اما بعد فان فضائل اهل بیت النبی غنیة عن الدلیل مستغنیة عن التأویل فان نسبهم متصل الی ابراهیم الخلیل ... فقد جمعت فی کتابی هذا ما نزل فیهم من الآیات مما ذکرها اهل التفسیر او صحت بالروایات الصحیحة و الحقت بکل آیة ما یؤیدها من الآثار بحذف الاسانید طلباً للتخفیف و ایثار الایجاز و بینت فی کل آیة ما یتضمن من الدلالة علی الفضیلة و الامامة من غیر تطویل ... و سمیته تنبیه الغافلین عن فضائل الطالبیین ... انجام: فاما الکوثر قیل نهر فی الجنة و قیل الخیر الکثیر و قیل القرآن و قیل النبوة و قیل ... و یجب ان یحمل علی الکل لانه تعالی اعطاه جمیع و اتصل نسله الی یوم القيامة ... و اسأل الله تعالی ان یجعلنا فی شیعة آل محمد و ان یلحقنا بهم و یرزقنا شفاعتهم برحمته و منه و بالله التوفیق. چاپ: تحقیق محمد رضا انصاری قمی، تهران، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، 1378 ش، 211 صفحه وزیری. نام کتاب روی جلد چنین درج شده است: «فضائل الطالبیین»؛ تحقیق سید تحسین آل شبیب موسوی، قم، مرکز الغدیر للدراسات الاسلامیة، 1420ق. نام مؤلف کتاب در صفحه شناسنامه چنین آمده است: «شرف الاسلام بن سعید المحسن بن کرامة» معرفی انتقادی این چاپ در مجله علوم الحدیث شماره 7 صفحات 241-270 درج شده است؛ تحقیق ابراهیم یحیی درسی، یمن، صعدة، مرکز اهل البیت (ع) للدراسات الاسلامیة، 1421ق، 272 صفحه وزیری. [اعلام المؤلفين الزيدية 819-823؛ اهل البيت فی المكتبة العربية 103-104؛ فهرس مخطوطات بعض المكتبات الخاصة فی اليمن 127؛ مؤلفات الزيدية 334/1؛ مصادر التراث فی المكتبات الخاصة فی اليمن 196/1، 357، 570، 705-704 و 97/2 و 804؛ معجم ما كتب عن الرسول و اهل البيت 414/9-415؛ معجم الآثار المخطوطة حول الامام علی بن ابی طالب (ع) 450؛ معجم التراث الکلامی 335/2؛ الحاکم الجشمی و منهجة فی تفسیر القرآن، دکتر عدنان زرزور]