التنبيه على حدوث التصحيف

● التنبيه على حدوث التصحيف = التنبيه على حروف التصحيف / ادبیات / عربی at-tanbīh ‘alā ḥudūṯ-it taṣḥīf = at-tanbīh ‘alā ḥurūf-it taṣḥīf حمزه اصفهانی، حمزه بن حسن، 280؟ - 360؟ قمری hamze-ye esfahānī, hamze bn-e hasan (894 - 972) تصحيف آن است که کلمه و عبارتی به سبب تشابه حروف و نبودن نقطه بر خلاف آنچه نویسنده و گوینده اراده کرده یا به غیر آنچه مصطلح بوده خوانده شود و از این روی موجب تبدل معنی گردد. کتاب التصحيف ابو احمد حسن بن عبدالله بن سعید عسکری و کتاب التصحيف ابوالحسن علی بن عمر دار قطنی و کتاب التطريف فی التصحيف ابوالحسن علی بن عمر دار قطنی و کتاب التطريف فی التصحيف سیوطی نیز در این فن نوشته شده است. مؤلف در پاسخ به مکتوبی ــ که کسی به او نوشته بود که مثال‌های بسیاری از تصحیفات واقعه در روایات و اخبار منسوبه به قضاة و علماء و کاتبان و امراء را جمع‌آوری نموده از وی خواهش کرده که سبب حدوث تصحیف را در خط عربی برای او بیان نماید ــ کتاب حاضر را نگاشته است. بنا به تحقیق مرحوم مینوی در آغاز نسخه ش 121 خود، این کتاب بین سال 328 و 360 تألیف شده است و مؤلف در آغاز کلام صاحب مکتوب را نقل کرده و سپس به بیان شواهد دیگری در تصحیف پرداخته و در آخر ملحقی مشتمل بر هفت «باب» بدان افزوده است: 1. تصحیفات العلماء فی شعر القدماء و عددهم؛ 2. ذكر ما اثاره العلماء من السهو و الزلل على الشعراء؛ 3. ذكر ابيات رويت مصحفة تصحيفاً فی اللغة ثم خرج لها العلماء تفاسير مختلفة؛ 4. ذكر اختلاف القرآن احتمل هجاؤها لفظين فمن أجل انه قرى بها صارتا قراءتين؛ 5. ذكر التصحيف نثراً المستعمل عمداً لا سهواً؛ 6. ذكر التصحيف عمداً نظماً لانثراً؛ 7. ذكر التصحيف فی معميات. آغاز: اطال الله بقائك فی العز و السرور و الامن و الحبور و ادام نعمتك معاناً على ابتناء المكارم و اصطناع المحامد چاپ: بغداد، المعارف، با دیباچه و تحقیق محمد حسن آل یاسین، در 1387 ق، 338ص؛ دمشق، المجمع العلمی العربی، تحقیق محمد اسعد طلس، الطبعة الاولى، 1968م، 304ص. [دنا 349/3؛ الاعلام زرکلی 277/2؛ هدية العارفين 336/1؛ معجم المؤلفين 78/4؛ ذخائر التراث العربی 348/1]