التمهيد فی تنزيل الفروع على الاصول

● التمهيد فی تنزيل الفروع على الاصول / اصول فقه / عربی at-tamhīd fī tanzīl-il furū‘ ‘ala-l usūl اسنوی، عبدالرحیم بن حسن، 704 - 772 قمری esnavī, ‘abd-or-rahīm ebn-e hasan (1305 - 1371) تاریخ تألیف: 768ق در اصول فقه است و در دیباچه می‌گوید که نخستین کتاب اصول فقه رساله شافعی است که به درخواست عبدالرحمن بن مهدی از خراسان به مصر فرستاده بود. همچنین می‌نویسد که در این هنگام به نگارش الكواكب الدری در عربیت می‌پردازم. کتاب در بیان کیفیت استخراج فروع شافعی از قواعد اصولی است چنان که در آغاز کتاب آورده است: «صنفت فيه بحمدالله تعالى ما اجتمع فيه من قواعد هذا العلم و مسايله و مقاصده و مذاهب ايمته ما اظن انه لم يجتمع في غيره مع صغر حجمه بالنسبة الى ما اشتمل عليه فان تطويل مبسوطاته و مسايله و مقاصده فمحصورة مضبوطة ... و هو كيفية استخراج الفروع فاذكر اولا المسئله الاصوليه بجميع اطرافها منقحة مهذبة ملخصة ثم اتبعها بذكر شئ مما يتفرع عليها ليكون ذلك تبينها على ما لم اذكره و الذى اذكره على اقسام فمنه ما يكون جواب اصحابنا فيه موافقا للقاعدة و منه ما يكون مخالفا لها و منه ما لم اقف فيه على نقل بالكلية فاذكر فيه ما تقتضيه قاعدتنا الاصوليه». ترتيب کتاب بر اساس موجودی نسخه رضوی عبارت است از یک «مقدمه» و پنج «باب»: مقدمه مشتمل بر دو «باب»: 1) الحکم الشرعى و اقسامه (2) اركان الحكم و هي الحاكم و المحكوم علیه و به؛ باب 1 اللغات (در نه فصل)»: الكتاب، تقسيم الالفاظ الاشتقاق، التاكيد و الترادف؟، الاشتراك، الحقيقه و المجاز، تعارض ما يحل الفهم تفسير الحروف، كيفية الاستدلال بالالفاظ؛ 2 الاوامر و النواهى (در دو فصل و چندین مسئله)؛ 3. العموم و الخصوص؛ 4. المجمل و المبين؛ 5. الناسخ و المنسوخ. (وفادار مرادی) آغاز: الحمدلله مزيل اعذار المكلفين بارشاد العقول و تمهيد الاصول مقيل عثار المجتهد منهم فى ما يعمل باجهاده ... چاپ: محقق: محمد حسن هيتو، بيروت، مؤسسة الرسالة، چاپ اول، 542ص، 1399ق. [بروکلمان 91/2 ذیل 107/2؛ دنا 321/3]