تکمیل الصناعة (منتخب)

● تکمیل الصناعة (منتخب) = قافیه = منتخب مقطع تکمیل الصناعة = علم قوافی = فن قوافی / عروض و قافیه / فارسی takmīl-os senāʻa (mn.) = qāfīye = montaxab-e maqta‘-e takmīl-os senāʻa = ‘elm-e qavāfī = fann-e qavāfī حسینی، عطاء الله بن محمود، - 919 قمری hoseynī, ‘atā’-o-llāh ebn-e mahmūd (- 1514) به دستور: امیر علیشیر نوائی، برای رکن السلطنه میر علی سیرت تاریخ تألیف: غره رمضان 892ق رساله‌ای مختصر در علم قافیه که از «تکمیل الصناعة» تألیف خود برگزیده که بخش پایانی یا «مقطع» کتاب تکمیل الصناعه است و با تغییرات و افزودن مقدمه و موخره و در نه «حرف» تنظیم نموده: 1. تعریف قافیه؛ 2. تعداد حروف قافیه و بیان حروف روی؛ 3. بیان حروفی که بعد از رویست؛ 4. بیان حرکات قافیه؛ 5. بیان انواع روی و اوصاف این انواع و القاب قافیه به اعتبار اوصاف؛ 6. بیان انواع قافیه به اعتبار تقطیع؛ 7. بیان عیوب ملقبه قافیه؛ 8. بیان عیوب غیر ملقبه قافیه؛ 9. تحقیق حاجب و ردیف. وی نخست کتاب بدایع الصنایع را در عروض و بدیع به نام امیر علیشیر نوائی نوشت و در آن از «تکمیل الصناعة» خود که قصد داشت پس از «بدایع الصنایع» تألیف نماید یاد نمود. پس از اینکه «تکمیل الصناعه» را تألیف کرد آن را بار دیگر منتخب ساخت و در مقدمه آن از امیر علی و منتخب خود یاد کرد. تا کنون به جز این گزیده بخش‌های دیگر تکمیل الصناعة به دست نیامده و محتمل است تألیف آن اصلاً تمام نشده باشد چه عطایی در آغاز و انجام بدایع الصنایع آرزو می‌کند تکمیل الصناعة را به بیاض آورد. آغاز: بسمله سپاس بی قیاس صانعی را که تأسیس بدایع مصنوعات و نظم سلسله موجودات ... این رساله‌ای است در علم قوافی به عرف شعرای عجم منتخب از مقطع کتاب تکمیل الصناعة که آن را این حقیر فقیر عطاء الله بن محمود الحسینی در فن شعر تحریر نموده باشارت. بندگان عالی حضرت صاحب قرآن مقرب الحضرة السلطانی ... رساله مشتمل است بر نه حرف بعدد حروف قافیه حرف اول در تعریف قافیه ... حرف نهم در تحقیق حاجب و ردیف ... انجام: مشابه حال آن کس بود او را ردیف نام کردند. رباعی: قد تم رسالتی بعون الملک الوهاب ×× امید که باشد همگی صدق و صواب / ور سهو و خطائی شده باشد واقع ×× رب اغفر لی انک انت الوهاب چاپ: با تصحیح بهروز ایمانی، در گنجینه بهارستان، بخش ادبیات، جلد اول، 1380ش، کتابخانه مجلس شورای اسلامی، صص 13-42 [الذریعة 14/17، 13، 197 و 259/15 و 419/4 و 19/4: تکمیل الصناعة؛ کشف الظنون 471/30 و 881/1؛ نسخه‌های منزوی 2168/3: نشانی 30 نسخه؛ مکتبة امیرالمؤمنین 350/1؛ شورا 29/1: 155؛ دنا، ج3، ص289-291 (با دو عنوان پی در پی و جمعاً 81 نسخه)]