تکملة امل الآمل

● تکملة امل الآمل / تراجم / عربی takmilat-u amal-il āmil صدر، حسن بن هادی، 1272 - 1354 قمری sadr, hasan ebn-e hādī (1856 - 1935) وابسته به: امل الآمل فی (تراجم) علماء جبل عامل = تذکرة المتبحرین فی (ترجمه) العلماء المتأخرین؛ حر عاملی، محمد بن حسن (1033-1104) تاریخ تألیف: شب پنجشنبه 18 صفر 1335ق کتابی است ارزشمند، که مؤلف، آن را به عنوان مستدرک بر «امل الآمل» محمد بن حسن حر عاملی نوشته است. «تکملة امل الامل»، مانند اصل آن، در دو قسمت تألیف شده: 1. شرح حال علماء جبل عامل؛ 2. احوال علماء بلاد دیگر. در دیباچه امل الامل چاپ نجف (59/1 و 60) از چندین دانشمند که بر آن حاشیه نوشته یا ذیلی برای آن ساخته یاد شده است که چند تایی از تتمیم یا تکملة آن در این جا نام برده می‌شود: 1. محمد ابراهیم حسینی تبریزی قزوینی (-1145ق) که گویا نسخه ذیل او را نگارنده روضات داشته است؛ 2. محمد بن علی بحرانی که در 1171ق ذیلی ساخته و نسخه آن را کاشف الغطاء و قطیفی و بحرانی داشته‌اند و نسخه‌ای از آن اکنون در کتابخانه حکیم در نجف هست؛ 3. عبدالنبی بن محمد تقی قزوینی یزدی که به دستور بحرالعلوم بروجردی در 1191ق ذیلی بر آن به روش سلافة العصر ساخته است و بروجردی بر این ستایش‌نامه‌ای دارد. نسخه آن ناقص و اکنون در نجف هست؛ 4. عبدالعلی طباطبائی حایری هم زمان شریف العلماء مازندرانی (-1245 یا 1246ق) که ذیلی بر آن دارد (نسخه عبدالحسین تهرانی در نجف و نسخه هند)؛ 5. سید حسن صدر اصفهانی (همین کتاب مورد بحث) که تکمله او ساخته شب پنج‌شنبه 18 صفر 1335 در پایان بخش یکم و خود کتاب سه مجلد باید باشد. تهرانی در الذریعه از همین نسخه نوشته شوشتری یاد کرده است. در الذریعه (337/3 یا 339 و 411/4) و مصفی المقال (11 و 131و 253 و 432) درباره این ذیل‌ها به تفصیل سخن به میان آمده است. چاپ: این قسمت از تکملة بر اساس نسخه عکسی کتابخانه مرعشی، به سال 1406ق به اهتمام کتابخانه آیة الله مرعشی در قم برای اولین بار طبع گردید. [دنا 281/3؛ اعیان الشیعه 326/5؛ ذریعه 411/4؛ ریحانة الادب 425/3]