تقویم التواریخ

● تقویم التواریخ = تاریخ سنواتی = تاریخ تقویمی / تاریخ جهان / ترکی taqvīm-ot tavārīx = tārīx-e sanavātī = tārīx-e taqvīmī حاجی خلیفه، مصطفی بن عبدالله، 1004 - 1067 قمری hājī xalīfe, mostafā ebn-e ‘abd-ol-lāh (1596 - 1657) تاریخ تألیف: 1058ق تقویم مانند تواریخ و وقایع مشهوره را از هبوط آدم تا آخر 1060ق مضبوط داشته و ظهور و زوال خاندان‌ها و پادشاهان را در جدول تعیین نموده است. او خود در «کشف الظنون» (1: 469) می‌گوید که آن را در دو ماه از 1058ق ساخته است، همچنین در همانجا تقویم التواریخ را تألیفی ترکی و فهرستواره‌ای برای کتب تاریخی، به ویژه کتاب «فذلکه» خود خوانده است. وی کتاب را در هجده جدول تنظیم کرده است: از آغاز آفرینش تا هجرت نبوی در هفت جدول و هر یک از قرون اسلامی در یک جدول. حاجی خلیفه دو تحریر از این کتاب انجام داده است و در تحریر دوم حجم مطالب هر صفحه را کم کرده است و جداول را کنار نهاده و بدون تغییر در محتوای کتاب، آن را در تحریر جدید در چهار بخش تنظیم نموده است. وی در تقویم التواریخ، تاریخ تألیف کتاب را 1060ق ذکر کرده که ظاهراً تاریخ تجدید تألیف است. از تقویم التواریخ نسخه‌هایی در دست است که در آنها متن تاریخ در جدول‌ها به فارسی و مقدمه و ضمائم به ترکی است، که آنها را در قسمت ترجمه‌های اثر معرفی کرده‌ایم. چاپ: استانبول 1146ق/ 1733م [معجم المطبوعات 733؛ کشف الظنون 469/1؛ بلوشه 2293/4؛ استوری 128/1 و 1242؛ برگل 2: 618؛ ریو 1371؛ فهرست نسخه‌های خطی ترکی کتابخانه موزه طوپ قاپی سرای استانبول 176/1؛ دنا 269/3-270؛ دانشنامه جهان اسلام ج 7: 869] شرح و حواشی: 1- ملحقات تقویم التواریخ؛ طباطبائی، محمد حسن بن میرزا باقر (1249-1308) 2- تقویم التواریخ (ترجمه)