تقسیم العلوم و اثبات الحق و کشف المکنون

● تقسیم العلوم و اثبات الحق و کشف المکنون / کلام و اعتقادات / عربی taqsīm-ul ‘ulūm wa iṯbāt-ul ḥaqq wa kašf-ul maknūn تمیمی، اسماعیل بن محمد، - 420 قمری tamīmī, esmā‘īl ebn-e mohammad (- 1030) این کتاب اصول معتقدات فرقه معروف به دروز است و جوابی است بر کتاب «تقسیم العلوم و کشف المکنون»، که مؤلف به امر حمزة ابن علی بن احمد هادی المستجیبین نگاشته و علم را پنج قسم کرده: دو قسم علوم دینی، دو قسم علوم طبیعی و قسم پنجم اعظم علوم است و آن قسم حقیقی است، و سپس به روشی عرفانی مطابق عقاید دروزیان به بیان اقسام علم پرداخته است. درباره قسم پنجم می‌گوید: «هو اجلها و اعظمها قدرا و هو القسم الحقیقی الذی هو المراد و الیه الاشارات و من اجله قام الدار و ظهر ما بین اهلها امر مولانا الحاکم». علم دین را به ظاهر و باطن تقسیم کرده و پیغمبران اولوالعزم از نوح تا محمد بن عبدالله (ص) را ناطق (یعنی صاحب علم ظاهر) می‌داند که هر یک اساسی دارند و اساس ناطق پنجم علی بن ابی طالب (ع) است و تفاوت این اساس ناطق پنجم با اساسان پیشین در بقاء معنویت این اساس است تا دوره ظهور ناطق ششم یعنی محمد بن اسماعیل. پس از او نیز ظهور ناطق و اساس ادامه یافت تا دور احمد بن حسین بن محمد بن عبدالله بن میمون قداح رسید. مؤلف می‌گوید این همه ناطق و اساس که ظهور کردند همچون جسمی کامل اما بدون روح بودند زیرا معرفت توحید مولی «الحاکم بالله» نداشتند: «ان الناطق و الاساس و ان اقوی من جمیع من تقدم لم یعرفوا المولى جل ذکره و لو عرفوه لکان بین ایدیهم ظاهراً مکشوفا لکنه بحکمته احتجب عنهم ... فلما اوجبت الحکمه ذلک و قرب ظهور المولى جل ذکره بالصورة البشریه المکلیه - العالیه ... اوجب ظهور العقل الکلی و حجته لیشدوا امر الناطق غیر انهم لم یدخلوا تحت شریعته و لم یقبلو من دینه ... و انما کان محمد قد انتسب الیه بحد التربیه و کذلک الاساس انتسب اليه بحد التربيه و الاليس هو ابو الناطق الجسمانی و لا الاساس لان الناطق الجسمانی كان ميلاده فی جبال الشام و تربى مع القوافل ... والاساس كان ميلاده بمكه». آغاز: الحمد لمعل علة العلل و ازل الازل الظاهر بلا تحديد في القدم و لا بمحدث سبحانه و تعالى عن وصف الامم ...