تقسیم علوم

● تقسیم علوم / فلسفه / فارسی taqsīm-e ‘olūm بابا افضل کاشانی، محمد بن حسین، - 667 ؟ قمری bābā afzal-e kāšānī, mohammad ebn-e hoseyn (- 1269) رساله کوچکی در تقسیم علوم است که از طبقه‌بندی فلسفی استفاده کرده و ابتدا حکمت را به دو بخش نظری و عملی تقسیم کرده و بخش عملی را به سه شاخه اخلاق، تدبیر منزل و مدنی. در بخش نظری نیز علوم را در پنج بخش علم الهی، علم کلی، علم طبیعی، ریاضی و منطق قرار داده است و برای هر یک اصول و فروعی منظور نموده است. در آن از نظرات فلاسفه و قدما استفاده کرده و در متن رساله به نام افرادی چون کندی، ابوریحان، ابن‌سینا و حکمای هند اشاره دارد و به کرات به کتاب‌های ارسطو استناد کرده و در بحث علم ریاضی به نقل اعتراض صاحب مطارحات یعنی شیخ اشراق می‌پردازد. در اسناد آن به بابا افضل اختلاف است. منزوی آن را به بابا افضل نسبت می‌دهد. در دو نسخه موجود در دانشگاه اصفهان در میانه رسائل متعلق به بابا افضل آمده است. در نسخه مجلس پس از ده رساله از بابا افضل و پیش از رسائلی چند از افراد مختلف آمده بدون این‌که به نام مؤلف آن تصریح شود و در نسخه مرعشی در میان رسائلی آمده که هیچ یک متعلق به بابا افضل نیست. با این حساب محتمل‌تر آن است که از آن بابا افضل باشد. آغاز: رساله در تقسیم علوم. بدانکه حکمت علمیست که بحث کرده می‌شود در وی از موجودات خارجیه بر وجهی که آن موجودات بر آن وجهست در نفس امر یعنی در حد ذات خود بی اعتبار معتبر و وضع واضع به مقدار طاقت بشری در بحث یا به حسب احاطه موجودات یا به حسب مطابقه ... انجام: نهم جدلست و منطق را اگر از حکمت گیریم چنانچه مذهب بعضی است اقسام حکمت چهل و چهار می‌شود و اگر از اقسام حکمت نگیریم اقسام حکمت سی و پنج میشود و الحمد لله علی الاتمام ... تمت هذه الرساله چاپ: به کوشش الهه روحی دل، در مجموعه رسائل خطی، دفتر ششم، بنیاد پژوهشهای آستان قدس رضوی، 1380ش [نسخه‌های منزوی 763/2؛ فهرستواره منزوی 110/6]