تقریب الافهام فی تفسیر آیات الأحکام

● تقریب الافهام فی تفسیر آیات الأحکام / تفسیر / فارسی taqrīb-ol afhām fī tafsīr-e āyāt-el ahkām کنتوری، محمد قلی بن محمد حامد، 1188 - 1260 قمری kantūrī, mohammad qolī ebn-e mohammad hāmed (1774 - 1844) مؤلف آن را در هجده کتاب به روش کتب فقهی از طهارت تاقضا و شهادات مرتب گردانیده و آیات مربوط به هر موضوعی را به ترتیب، آیه به آیه تفسیر کرده است. این کتاب حاوی فوائد و تحقیقات بسیار می‌باشد. بحث‌های ادبی، اخلاقی و تاریخی نیز از ویژگی‌های آن است. از تفاسیر اهل سنت چون انوار التنزیل قاضی بیضاوی، کشاف زمخشری و مفاتیح الغیب فخر رازی هم استفاده می‌نماید و گاهی به رد و ایراد می‌پردازد. مؤلف خود می‌گوید: «اما بعد پس بدان که محقق نجم الدین ابوالقاسم در کتاب معتبر شرح مختصر گفته که مستند احکام شرعیه نزد ما پنج است کتاب الله، و سنت رسول الله و اجماع اهل حق و دلیل عقل و استصحاب حکم سابق و مولانا محمد طاهر قمی در شرح کتاب مستطاب تهذیب الاحکام گفته که احادیثی که در کتب شیعه و اهل سنت وارد است دلالت می‌کند بر این که ادله شرعیه منحصر است در کتاب الله و سنت رسول الله و به درستی که جایز نیست عمل به غیر آن از قیاس و استحسان و غیر آن از امارات مفیده ظن و نجات از عذاب اخروی منحصر است در متابعت کتاب الله و عمل به محکمات آن و متابعت اهل بیت رسول علیهم السلام و عمل به روایات ایشان بعد از آن احادیث کثیره از طرق خاصه و عامه نقل کرده از آن جمله قوله علیه السلام انی تارک فیکم الثقلین ... و مولانا محمد تقی در لوامع صاحبقرانی ... گفته: و مستند علم فقه نزد این فقیر منحصر است در قرآن و حدیث ... علامه حلی علیه الرحمه در کتاب قواعد و غیر آن و دیگر علما تصریح کرده‌اند به این که آیات قرآنیه که احکام شرعیه از آن مستنبط می‌شود پانصد آیه است ... و فخرالدین رازی در تفسیر کبیر شش صد آیه گفته ... و مولانا احمد اردبیلی علیه الرحمه کتاب زبدة البيان في احكام الفرقان تصنیف کرده و تحقیقات و تدقیقات خود را در آن مذکور ساخته و تفسیری دیگر برای آیات احکام از عربی و فارسی در این بلاد، این احقر را میسر نشده چون در این بلاد هندوستان اکثر طالبان علوم متعارفه با وجود ادعای فضیلت و خواندن کتب مشهوره در علم معقولات از ادراک مطالب مذکوره در هر دو تفسیر که به عبارت عربیه است عاجزند بنابراین اول ترجمه آیات به عبارت فارسی ذکر نموده بعد از آن مطالب مسطوره در هر دو تفسیر را به معرض نقل آورده بعضی به ترجمه فارسی و بعضی به اصل عبارت عربی و در تفسیر بعضی آیات اقوال دیگر علما[ی] تفسیر را از تفسیر مجمع البیان و مشرق الشمسین و تفسیر فخرالدین رازی و خلاصة التفاسیر و از بعضی کتب فقه اضافه کرده و بحمدالله کتابی جامع در تفسیر آیات به هم رسید». مشتمل است بر: کتاب الطهارة، كتاب الصلاة، كتاب الصوم، كتاب الزكاة، كتاب الخمس، كتاب الحج، كتاب الجهاد، كتاب الأمر بالمعروف و النهی عن المنکر، کتاب المكاسب، كتاب البيع، كتاب الدين، كتاب فيه جملة من العقود، كتاب النكاح، كتاب المطاعم و المشارب، كتاب المواريث، كتاب الحدود، كتاب الديات، كتاب القضاء و الشهادات. (غلامی مقدم) [دنا 211/3 (5 نسخه)]