تقديم الشياع الظنى على اليد

● تقديم الشياع الظنى على اليد / فقه / عربی taqdīm-uš šiyā‘-iz ẓannī ‘ala-l yad عاملی، حسین بن عبدالصمد، 918 - 984 قمری ‘āmelī, hoseyn ebn-e ‘abd-os-samad (1513 - 1577) مؤلف می‌گوید: بین اصحاب جاری شده که «ان الید اقوی من الشیاع و انه لاینزع الملک منها». این قاعده که به نام قاعده ید و تصرف مشهور است بین فقیهان مورد بحث است و مؤلف در این رساله ضمن سه «وجه» به آن پرداخته است: 1. ید را دلالت ضعیف بر ملک عین می‌داند؛ 2. بحث در اینکه ملک مطلق و وقف به شیاع ثابت می‌شود؛ 3. شیاع گاهی به حد ظن می‌رسد. نویسنده در این رساله بر آن است که ید دلالت ضعیف بر ملک عین دارد و شیاع را بر آن تقدم است. او در اینجا شیاع را تعریف می‌کند و می‌گوید: «ان الملک المطلق و الوقف و نحوهما ثبت بالشیاع و المراد بالثبوت اذا اطلق الشرعی و اذا ثبت وجب انتزاعه و الاکان ثبوته كعدمه». او پس از این تعریف به قول بعضی از فقهاء می‌پردازد که به جمع شیاع و ید پرداخته‌اند ولی به نظر او حکم شیاع بر ید مقدم است. آغاز: بسمله. الحمدلله الذی شاع فضله و کرمه و استفاضت مننه و نعمه ... فی مسئلة كثيرة الجدوى عامة البلوى ... فاقول قد اشتهر على السنة بعض المتاخرين ان اليد اقوى من الشياع. انجام: و ترک ماقام عليه البرهان المنيف اللهم الهمنا السداد و اجعلنا من اهل الرشاد و صالحی العباد انك انت الكريم الجواد. [دنا 209/3؛ الذریعه 264/14؛ و 153/11؛ مقدمه ای بر فقه شیعه 202]