نسخه آزمایشی پایگاه فهارس نسخه‌های خطی • دربردارنده بیش از ۷۶ هزار اثر و ۴۳۸ هزار نسخه خطی
شناسنامه کتاب‌شناختی اثر

التفهيم لاوائل صناعة التنجيم

at-tafhīm li-awā'il-i ṣanā'at-it tanjīm
14 نسخه ثبت‌شده از قرن 6 تا 13 هـ.ق
مشاهده فهرست نسخه‌ها ↓
/w/16756
شناسه یکتا در پایگاه فهارس: #16756
تاریخ و سده تألیف: 420 هـ.ق
مأخذ فهرست‌نویسی: فنخا، ج 8، ص 904 تا 905
زبان و قالب: فارسی
رده‌های موضوعی: هیئت
اهدا / به درخواست: ریحانه دختر حسین خوارزمی

معرفی و مشخصات کتاب‌شناختی اثر (در مأخذ فنخا)

کتاب مشهوری است در شناخت و بررسی هیئت عالم و کیفیت اشکال آسمان و زمین و مابین آن به طریق اخبار منقول در علم نجوم. مؤلف، پس از بیان مطالبی از علم هندسه و حساب، به بررسی هیئت عالم و سپس به بیان احکام نجوم پرداخته است. آن را در سال 420ق به خواهش ریحانه بنت حسین خوارزمی به فارسی نوشته و ظاهراً در همان سال مؤلف عیناً آن را به عربی ترجمه کرده و به نام ابوالحسن علی بن ابی الفضل الخاصی مصدر گردانیده است.
آغاز اثر
« دانستن صورت عالم و چگونگی حال آسمان و زمین ... »
انجام اثر
« و گر کسی این قسمتها بگذارد خویشتن را و صناعت را تعریض کرده دارد مرسخریت و ریشخند را چنانکه اکنون هست، والسلام على من اتبع الهدى »
سوابق و چاپ‌های اثر
با تصحیح جلال الدین همائی، تهران، انجمن آثار ملی، 1353ش و 1367ش؛ محقق: رمزی رایت، لندن، شركة لوزاک، 1934م.
مآخذ و منابع کتاب‌شناسی اثر
دنا 206/3 فهرستواره منزوی 2868/4

متن فنخا

● التفهيم لاوائل صناعة التنجيم / هیئت / فارسی at-tafhīm li-awā'il-i ṣanā'at-it tanjīm ابوریحان بیرونی، محمد بن احمد، 362 - 440 قمری abū-reyhān-e bīrūnī, mohammad ebn-e ahmad (974 - 1049) اهدا به: ریحانه دختر حسین خوارزمی تاریخ تألیف: 420ق کتاب مشهوری است در شناخت و بررسی هیئت عالم و کیفیت اشکال آسمان و زمین و مابین آن به طریق اخبار منقول در علم نجوم. مؤلف، پس از بیان مطالبی از علم هندسه و حساب، به بررسی هیئت عالم و سپس به بیان احکام نجوم پرداخته است. آن را در سال 420ق به خواهش ریحانه بنت حسین خوارزمی به فارسی نوشته و ظاهراً در همان سال مؤلف عیناً آن را به عربی ترجمه کرده و به نام ابوالحسن علی بن ابی الفضل الخاصی مصدر گردانیده است. آغاز: دانستن صورت عالم و چگونگی حال آسمان و زمین ... انجام: و گر کسی این قسمتها بگذارد خویشتن را و صناعت را تعریض کرده دارد مرسخریت و ریشخند را چنانکه اکنون هست، والسلام على من اتبع الهدى چاپ: با تصحیح جلال الدین همائی، تهران، انجمن آثار ملی، 1353ش و 1367ش؛ محقق: رمزی رایت، لندن، شركة لوزاک، 1934م. [دنا 206/3؛ فهرستواره منزوی 2868/4]

نسخه‌های خطی این اثر

14 نسخه
ردیف کتابخانه و مرکز نگهداری شماره نسخه کاتب تاریخ کتابت نوع خط برگ مشاهده
1
مجلس
تهران
2132 محمد بن جورابی پنج‌شنبه 6 صفر 538ق نسخ 246 شناسنامه ←
2
دانشگاه
تهران
4099-ف نامشخص - - - شناسنامه ←
3
دانشگاه
تهران
168-ف بی‌کاتب رمضان648ق نسخ - شناسنامه ←
4
ملی
تهران
2092 علی اکبر شیرازی 1085ق نسخ 167 شناسنامه ←
5
ملی
تهران
172-عکسی نامشخص - - - شناسنامه ←
6
سپهسالار
تهران
664 بی‌کاتب قرن 12 نسخ 121 شناسنامه ←
7
ملک
تهران
3254 بی‌کاتب قرن 13 نستعلیق، شکسته 139 شناسنامه ←
8
دانشگاه
تهران
3752/3 بی‌کاتب قرن 13 - 43 شناسنامه ←
9
مجلس
تهران
6015 بی‌کاتب قرن 13 نستعلیق 58 شناسنامه ←
10
رضوی
مشهد
5473 میرزا محمد علی عبرت مصاحبی نایینی بی‌تاریخ نسخ 191 شناسنامه ←
11
دانشگاه
تهران
3722 امام قلی بن علی اکبر سیرجانی 4 محرم 1247ق نسخ 121 شناسنامه ←
12
مجلس
تهران
2131 نامشخص 6 صفر 1293ق - 358 شناسنامه ←
13
دانشگاه
تهران
1662-ف و 2007-ف نامشخص - - - شناسنامه ←
14
رضوی
مشهد
12134 بی‌کاتب بی‌تاریخ نسخ 140 شناسنامه ←