تفسیر القرطبی (مختصر)

● تفسیر القرطبی (مختصر) / تفسیر / عربی tafsīr-ul qurṭubī (mx.) ابن ملقن، عمر بن علی، 723 - 804 قمری ebn-e molaqqan, ‘omar ebn-e ‘alī (1324 - 1402) وابسته به: الجامع لأحکام القرآن و المبین لما تضمن من السنة و آی القرآن = تفسیر القرطبی؛ قرطبی، محمد بن احمد (-671) خلاصه‌ای از تفسیر القرطبی است معروف به جامع أحکام القرآن که بعد از تلخیص آن، مطالبی از متأخران بر آن افزوده شده و از نظر حجم در حد نیمی از تفسیر القرطبی است. مدار اصلی این کتاب، تفسیر القرطبی است چنانکه (به عنوان مثال) آغاز سوره مبارکه مائده را با آن تفسیر مقابله نمودیم، در حدود بیش از یک صفحه عیناً مطابقت داشت [برگ 8 و 9] ولی بدون ذکر مأخذ، اما دیده می‌شود که در ادامه همین کار در نقل اقوال دیگر قرطبی، به نام او تصریح می‌کند. در این تفسیر، علاوه بر قرطبی مطالب دیگری، از قول مفسران متأخر از او، همچون فخر رازی، زمخشری، بیضاوی و هر دو نسفی (صاحب مدارک و تیسیر) و کتب حدیث، آورده شده است. ما انتساب این تفسیر را به سراج الدین «ابن ملقن» به این دلایل با شک و تردید تلقی می‌کنیم: 1. در دسترس نبودن نسخه‌ای محقق و مسلم، بلکه هیچ نسخه‌ای (سالم و غیر سالم) از کتاب حاضر که بتوان به آن استناد نمود؛ 2. عدم تصریح ارباب تراجم، به ذکر این کتاب در فهرست تألیفات «ابن ملقن» مگر کاتب چلبی در کشف الظنون؛ 3. عدم توافق سال فوت «ابن ملقن» با نقل قول از فتح الباری در این کتاب، زیرا تألیف فتح الباری، سال 817 ق ذکر شده و تاریخ فوت «ابن ملقن» 804ق. ولی تشکیکات ذکر شده، افاده نفی قطعی نمی‌کند، زیرا ممکن است تاریخ فوت ابن ملقن 804 ق نباشد و مثلاً 814 ق یا 824 ق باشد و یا فتح الباری، زودتر از 817 ق تألیف شده باشد و یا اینکه فتح الباری غیر از فتح الباری ابن حجر عسقلانی باشد که احتمال آن از همه ضعیف‌تر است اما وضعیت نسخه حاضر که از آغاز و انجام افتادگی دارد و از سوره نساء تا سوره انفال می‌باشد، نشان می‌دهد که با دیده فنی، نهایتاً به اواخر قرن 8ق تعلق دارد و استنساخ نگردیده که به حد شهرت برسد و به صورت فعلی ناشناخته مانده است. این تفسیر به قرینه نسخه حاضر، به پنج جزء تقسیم شده است. [دنا 183/3؛ کشف الظنون 534/1؛ معجم المؤلفین 297/7]