تفسیر القرآن الكريم

● تفسیر القرآن الكريم = جامع مبادى الأحكام / تفسیر / عربی tafsīr-ul qur’ān-il karīm = jāmī‘-u mabād-il ’aḥkām اشرفی مازندرانی، اسماعیل بن محمد باقر، ق 14 قمری ašrafī māzandarānī, esmā‘īl ebn-e mohammad bāqer (- 20c) مباحث این کتاب بیشتر جنبه فلسفی، فقهی و اصولی دارد. مؤلف می‌نویسد: هر چه در قرآن است همه در سوره فاتحه مجتمع است و هر چه در آن است در بسمله‌اش و هر چه در بسمله جمع است در حرف «باء» آن مندرج است. بنا بر حدیث شریف که علی علیه السلام فرمود: من نقطه تحت باء هستم و آن مبدا و مرجع همه چیز است پس هر چه در عالم وجود است، جملگی در مقام شامخ علی (ع) مضمر است. مفسر در تفسیر آیه 40 از سوره انفال به اسامی حضرت مهدی (عج) در کتب سماوی پرداخته چنین می‌گوید: «المهدى عجل الله فرجه فی صحف ابراهیم (ع) حاشر و فی زبور داود (ع) مفیق و فی التوراة بلغة الترتكوم او قید مواد (كذا) و فی التوارة بلغة العبران ماشع و فی الانجیل مهمید و ...». نامبرده در این مورد بحثی مفصل دارد و نیز به شأن نزول آیات و رد برخی از مفسرین اهل سنت از جمله بیضاوی پرداخته است. مؤلف در مقدمه هدف خویش را بیان کرده است: «قال اسماعیل بن محمد باقر ... انه منذ رزقنی الله من العلوم المنقولة و المعقولة ما هو حظی منها ما تلوت القرآن فی آناء اللیل و اطراف النهار الا و تاقت نفسی الی عمل کتاب فی التفسیر جامع یکون ان اورد الآیة و اذکر ما یتعلق بلفظها و لغتها و اعرابها و قرائتها و ابین ما تحتمله من وجوه المعانی حقایقها و مجازاتها ثم ان كانت محكمة نصا او ظاهرا بینت وجه ذلك فیها و ان كانت متشابهة محتملة للوجوه بحثت فی المتشابه المثانی و فیما رواه اصحابنا عن اهل البيت علیهم السلام و فی القواعد المحكمة المتقنة من القضايا الضرورية العقلية او الأحكام النظرية الصحيحة عما يوجب ترجیح بعض الوجوه و الحكم بكونه مرادا و مقصودا بالافهام منها على وجه القطع و الجزم دون الظن و التخمين فان ظفرت بشيء من ذلك بعد البحث حکمت بموجبه و فسرتها به والا تركتها على التشابه و قنعت فيها ببيان الوجوه المحتملة من دون ان احکم بشيء منها ثم ابين احوالها عمومها و خصوصها ناسخها و منسوخها علی ما تقتضیه اصول الفرقة ثم اتكلم فيما يتعلق به من فقهها و حکمتها و اذكر ما يتفرد به اصحابنا من الاستدلال بها على صحة ما يعتقد و نه من الاصول و الفروع و المعقول و المنقول.» (غلامی مقدم) آغاز: بسملة، الحمدلله الظاهر بباطنه الاول باخره النور الذى لم تشبه ظلم العلق و الأفول الموجود بذاته الذى لم يخالطه عدم و فناء [دنا 182/3]