تفسیر القرآن الكريم

● تفسیر القرآن الكريم = تفسیر قمی = تفسیر علی بن ابراهیم قمی / تفسیر / عربی tafsīr-ul qur'ān-il karīm = tafsīr-e qomī = tafsīr-e 'alī ebn-e ebrāhīm-e qomī قمی، علی بن ابراهیم، ق4 قمری qomī, 'alī ebn-e ebrāhīm (- 10c) از معروف‌ترین تفاسیر شیعه می‌باشد که به روش تفسیر مأثور، روایات مربوطه را گرد آورده است. در آن بیشتر به شرح آیه‌های اعتقادی پرداخته می‌شود. ابتدای کتاب مباحث از علوم قرآن را دربر داشته و این مباحث روایات مبسوط و مسندی است به روایت امام صادق از جدش امیر المومنین (علیهما السلام) در بیان انواع علوم قرآن. به گفته صاحب الذریعه (302/4) مفسر قمی در تفسیر خود بر خصوص روایات امام صادق (ع) در تفسیر آیات تعمد داشته و بیشتر روایات را از والد خود ابراهیم بن هاشم و از مشایخ ایشان روایت می‌کند و به جهت خالی بودن تفسیر از روایات ائمه دیگر، شاگرد مفسر یعنی ابو الفضل العباس بن محمد برخی از روایات امام باقر (ع) را که بر ابو الجارود املاء فرموده و بعضی روایات دیگر از سایر مشایخ را به عنوان تتمیم و تکلمه بر تفسیر افزوده و این تصرف از اوایل سوره آل عمران تا آخر قرآن است و به همین جهت نقل‌های این کتاب مورد اطمینان کامل علمای علم الحدیث نمی‌باشد. مؤلف کشف الحجب و الاستار در ذیل اسم این کتاب چنین نوشته است تمام این تفسیر احادیث است مگر کلمات کم و عبارت مختصری که از خود علی بن ابراهیم است ولکن در بعضی از موارد ارتباطی میان عبارات سابق و لاحق نیست و از همین جهت است که صاحب تفسیر «هادی» در ضمن بیان اختلاف کتب حدیث گفته‌اند: کتب حدیث در این زمان بدون اختلاف یافت نمی‌شود مخصوصا تفسیر علی بن ابراهیم که فاقد ایتلاف و ارتباط است. طریقه این تفسیر این گونه است که یک یا چند آیه از قرآن کریم را ذکر نموده و الفاظ مشکله آن را به الفاظ سهل تفسیر و معنی می‌نمایند و بر صدق مدعای خود اخباری از ائمه و پیغمبر علیهم السلام با اسناد صحیحه ذکر می‌نمایند و قبل از شروع به تفسیر فاتحه مطالبی را که دانستن آنها برای جستجو کنندگان از مقاصد و معانی قرآن لازم بلکه واجب است از قبیل بیان محکمات و متشابهات و منسوخات و عمومات و خصوصات و رد بر قدریه و دهریه و وثنیه و غیر اینها ذکر نموده‌اند، موارد نزول آیات و سور را هم متذکر شده‌اند. آغاز: الحمدلله الواحد الاحد الصمد المتفرد الذی لامن شی كان ولا من شیء خلق ماكون بل قدره بان من الاشياء وبانت الاشياء منه فلیست له صفة تنال انجام: قال ان الله انزل فی القرآن تبیان كل شى والله حتى ما ترك الله شیئا یحتاج العباد الیه الابینه للناس حتى يستطيع يقول لو كان انزل فى القرآن الا وقد انزل الله فيه چاپ: طهران، سنگی، 1313ق، وزیری، 745+1صص؛ تبریز، سنگی، 1315، رحلی [الذریعة 302/4-309 و 293/4؛ الفهرس الشامل للتراث العربی الاسلامی 35/1 که چهل و دو نسخه از این تفسیر را معرفی نموده؛ مكتبة امیر المومنین 248/1؛ دنا 175/3 (117 نسخه)؛ مشار عربی ص 206] شرح و حواشی: 1- تفسير القرآن الكريم (مختصر) = مختصر تفسير علی بن ابراهیم؛ عتایقی، عبدالرحمن بن محمد (699-790) 2- تفسیر القرآن الکریم (منتخب)؛ علم الهدی، محمد بن محسن (1115-1039) 3- تفسير القرآن الكريم (مختصر) = مختصر تفسير علی بن ابراهیم