تفسیر شاهی

● تفسیر شاهی / تفسیر / فارسی tafsīr-e šāhī شاه عالم، عالم بن ابی عبدالله šāh ‘ālam, ‘ālam ebn-e abī ‘abd-ol-lāh تفسیر متوسطی است که مؤلف پس از ذکر آیه و ترجمه آن به بیان روایات مربوط و اقوال علما پرداخته است. از ابوالمجد محمد محبوب عالم بن ابی عبدالله صفی الدین جعفر بدر عالم بن محمد ملقب به شاه عالم [به استناد یادداشت حاشیه برگ دوم؛ ولی در ورق سوم مؤلف می‌نویسد: «قال سید ساداتی محبوب الله الأعظم شاه عالم دام صفا جلاله فی الکاظمیة ... به نظر نگارنده اگر منظور از این شاه عالم همان محمد محبوب باشد پس مؤلف، دیگری خواهد بود نه شاه عالم»]. وی پس از ذکر آیه و ترجمه آن به مذکور روایات مربوطه و اقوال علما پرداخته است برای توضیح بیشتر و تقریب ذهن به چند مورد اشاره می‌شود: «و اعلموا انما غنمتم من شیء ... و بدانید که آنچه غنیمت گرفتید از کافران از هر چه باشد پس بدرستی که مر خدائی راست پنج یکی از آن و مر رسول را و برای خویشان نزدیک یتیمان و در ویشان و مسافران را اگر هستید شما که ایمان آورده اید به خدای و به آنچه فرستادیم بر بنده خود روز بدر که جدا شدن حق از باطل دور بود روزی که روی آوردند دو گروه مسلمانان و کافران و خدای بر همه چیزها تواناست. قال فی الکشف عن ابن عباس رضی الله تعالى عنهما انه كان على سنة الله و لرسوله سهمان و سهم لأرقابه حتى قبض فاجری ابوبکر الخمس على ثلاثة و كذلك روی عن عمر و من بعده من الخلفاء و روی ان بابکر رضی الله تعالى عنه منع بنی هاشم الخمس و قال انما لكم ان يعطى فقيركم و تزوج ايمكم (كذا) و يخدم من الاخدام له منكم فاما الغنى منكم فهو بمنزلة ابن سبيل غنی لایعطی من الصدقة شيء و لایتيم موسر ... اذ أنتم بالعدوة الدنيا و هم بالعدوة القصوى ... و ان الله لسميع عليم. و یاد کنید آنرا که بودید شما به کناره نزدیکتر و دشمنان به کناره دورتر از آن ... فی العرائس قال امير المؤمنين علی بن ابی طالب رضی الله تعالى عنه عرفت الله بنقض العزايم و فسخ الهمم. قال جعفر رضی الله تعالى عنه ما قضى فی الأزل يظهره فی الحين بعد الحین و الوقت بعد الوقت. [دنا 169/3]