تفسیر شاه و شاه تفاسیر

● تفسیر شاه و شاه تفاسیر / تفسیر / فارسی tafsīr-e šāh va šāh-e tafāsīr ارکسائی، شاه محمد بن عبد محمد araksā'ī, šāh mohammad ebn-e 'abde mohammad مؤلف پس از آوردن بخشی از آیات، ابتدا به طور اختصار به تفسیر و ترجمه آن پرداخته آنگاه با عناوین «نکته» آنچه از لطایف و نکات به نظر عرفانی صوفیانه‌اش رسیده آورده است. برای آشنایی به چند مورد اشاره می‌شود: «مثلهم كمثل الذی استوقد نارا ... لایبصرون مثال آن جماعت به آن کسی می‌ماند که بر افروخت آتشی پس آن هنگامی که روشن ساخت آن آتشی گرداگردش را ببرد خدا نور آتش را که نسبت به آن جماعت بود واگذارد آن جماعت را در تاریکی‌ها و بنشینند آنها گرداگرد خود را لک التطبیق نکته یعنی نسبت به منافق این است اما به موافق این است که آن آتش روشنایی حضرت شریعت است بعد از آن که به نور چراغ شریعت نگاه زاهد به جانب طریقت افتاد آن زاهد سالک شد و از طریقت به جانب حقیقت افتاد ... و لقد همت به و هم بها ... به تحقیق که قصد کرد زن به یوسف علیه السلام و قصد کرد یوسف علیه السلام به زن لولا ان رأى برهان ربه و لیکن دید او برهان باری اگر نمی‌دید برهان ربش را برهان تا چه باشد اولی این است که توفیق دفع خاطر یافت از حق تعالی پس برین تقدیر نکته آخر ناتمام باشد یعنی خطره شد و دفع کرد یعنی در ذهن دخل کرد «نکته»در تمامی نکته ناتمام که گذشت یعنی تواند که قصد محض باشد یعنی قصد ما یعنی فی الجمله قصدی که به آن دل نرسیده باشد و آن دل پاک مانده باشد ... نکته و تواند که هم بها از جهت خلاصی خود باشد یعنی او را دفع می‌کرد از خود تا به در رود چنانچه نوشته اند پس برین تقدیر نیز آن نکته ناتمام تمام باشد نکته تواند که این آیه که انه من عبادنا المخلصین تقویت این معنی کند خصوصا به قرائت فتح لام یعنی شخصی را که حق سبحانه مخلص باشد او مستحق آن است که به دل او خیال گناه نرسد اگر چه باکی نیست اما باز هم در لابأس بأس هست نکته یا تواند که برهان عبارت از توفیق عدم خطور آن خیال فاسد باشد یعنی حق سبحانه این توفیق را داد که آن خیال تا به دل او علیه السلام خطور نکرد یعنی اگر نمی دید آن توفیق عدم خطور را قصد می کرد ...». [دنا 168/3]