تفسیر سورة الاعلى

● تفسیر سورة الاعلى / تفسیر / عربی tafsīr-u sūrat-il a‘lā ابن سینا، حسین بن عبدالله، 370؟ - 428 قمری ebn-e sīnā, hoseyn ebn-e ‘abd-ol-lāh (981 - 1038) تفسیری فلسفی و کلامی کوتاهی است مشتمل بر سه «مطلب»: 1. اثبات الله تعالی؛ 2. تقریر النبوات؛ 3. تقریر امر المعاد. این تفسیر در برخی فهارس به نام ابن سینا است و در برخی منابع باز تفسیری از همین سوره به نام امام فخر رازی یاد شده که هر دو یکی است. نوری در مستدرک (424: 3) در سرگذشت صدرای شیرازی از خرده‌هایی که بر روش فلسفی او گرفته است این را یاد نموده که فیلسوف شیراز در تفسیر سوره اعلی، بند بند همین تفسیر را گرفته و در میان سخنان خود گذارده است مگر اینکه از خود هم بررسی‌هایی نموده و چیزهایی افزوده است. بررسی آقای دانش پژوه نشان می‌دهد که که هماهنگی کاملی میان این رساله با بخش تفسیر سوره اعلی در «التنبيه على بعض الاسرار المودعة في بعض سور القرآن» منسوب به فخر رازی است و نتیجه این که میان کار منسوب به ابن سینا و این قسمت از التنبيه منسوب به فخر رازی و تفسیر ملاصدرا پیوستگی وجود دارد و فصل دوم تفسیر امام رازی در «التنبيه» درست و بی کم کاست همان تفسیر سوره اعلی است که از ابن سینا پنداشته‌اند. معلوم نیست رازی آن را گرفته و در این کتاب خود گنجانده یا دیگری این بخش را گرفته و به نام ابن سینا نشان داده است. این را هم باید گفت که تفسیر سوره اعلی در تفسیر کبیر او به روش دیگر است و این یکی سراسر فلسفی است و با روش کلامی و جدلی رازی همانندگی ندارد. مگر اینکه در نسخه‌ها این التنبيه از رازی دانسته شده است. نکته دیگر این که تفسیر سوره عصر در فصل چهارم همین التنبيه با اندکی جدایی همان است که از خواجه طوسی دانسته‌اند. پس درباره درستی استناد این تفسیر به ابن سینا دلیلی جز گواهی برخی نسخه ها در دست نیست. آغاز: بسمله. اعلم ان هذه السورة مشتملة على مطالب ثلاث. المطلب الاول اثبات الله تعالى، سبح اسم ربک الاعلی انجام: بما سوى هذه المطالب الثلاثة عبث، و ان سعادة الانسان لاتحصل الا بمعرفة هذه الثلاثة. و بالله التوفيق. چاپ: با مقدمه علی اصغر حکمت در دانشکده ادبیات تهران، سال اول، ش4، 1332 [دنا 138/3 (22 نسخه)؛ فهرست مصنفات ابن سینا 66]