تفسیر آیة «فاذا سويته و نفخت فيه من روحی»

● تفسیر آیة «فاذا سويته و نفخت فيه من روحی» = التسوية و النفخ = تحقیق الروح = المضنون الصغير / تفسیر / عربی tafsīr-u āyat-i «fa-iḏā sawwaytu-hū wa nafaxtu fī-hi min rūḥī»= at-taswiya wa-n nafx = al-maḍnūn-uṣ ṣaġīr غزالی، محمد بن محمد، 450 - 505 قمری qazzālī, mohammad ebn-e mohammad (1059 - 1112) پاسخ‌های فلسفی مؤلف است بر مسائلی که در اطراف تفسیر برخی آیات و شرح احادیث و بیان حقیقت روح و قیامت و عوالم بعد از مرگ و رؤیت خداوند و ملائکه و غیر اینها وجود داشته است. به نظر می‌رسد غزالی این نام «المضنون ...» را برای تعدادی از آثار خویش برگزیده که در آنها به بیان پاره‌ای از اسرار که با اذهان متکلمان و عامه مردم آشنا نیست و یا از قبیل علوم غریبه است می‌پردازد. این رساله ظاهراً المضنون صغیر او است که چند سؤال نخست آن از معنای «نفخ» و «تسویه» و «روح» است در آیه شریفه: «فاذا سويته و نفخت فيه من روحی» است. تعداد مسائل در نسخه‌ها مختلف است و برخی با عنوان «فصل» و یا «قیل» و یا هر دو آغاز شده و برخی با عنوان «سئل»، از این قرار است: سئل الشيخ الغزالی عن قوله تعالى فاذا سويته ... فقيل ما التسويه و ما النفخ و ما الروح؛ و سئل ما النفخ فقال عبارة عما اشعل نور الروح؛ فقیل ما السبب الذی به اشتعل نور الروح فی فتيلة النطفه؛ فقیل له فما الفیض؛ فصل فقیل قد ذکرت التسويه و النفخ فی الروح؛ فقيل له فما حقيقة هذه الحقيقه و ما صفة هذه الجوهر؛ فصل فقیل له لم منع الرسول عليه السلام من افشاء هذا السر؛ فقيل له فلم احالوا ان يكون هذه الصفة لله و لغير الله؛ فصل قيل له ذكرت معنى التسويه و النفخ و الروح و لم تذكر معنى النسبة فی الروح ... من روحی؛ فصل قيل له فما معنى قل الروح من امر ربی و ما معنی عالم الامر ...؛ فصل فقیل له ايتوهم ان الروح ليست بمخلوقه؛ فصل فقيل له ما معنى قوله عليه السلام ان الله خلق آدم علی صورة الرحمان؛ فصل فقیل له ما معنی قوله عليه السلام من عرف نفسه عرف ربه؛ فصل قيل له ان كانت الارواح حادثه ... فما معنی ... خلق الارواح قبل الاجساد؛ سائل آخر قوله عليه السلام من مات فقد قامت قیامته؛ فصل انکار المنكر لاعاده النفس الى الجسد في القبر ... انکار الباطل؛ فصل الایمان بالمیزان واجب (تا فصل 20 به همین سیاق است درباره ایمان به حساب، شفاعت و صراط)؛ فصل اللذات المحسوسه الموعوده فی الجنه من ماکول و منكوح و ليعتقد امکانها على ثلثه اوجه حسی، عقلی و خیالی. آغاز: سئل الامام ... عن قوله فاذا سويته و نفخت فيه من روحی و قيل ما التسويه و ما النفخ و ما الروح. انجام: فان الله تعالى علم بالقلم فاذا فهمت نوعى الوجود فقد كان نبياً قبل آدم بمعنى الوجود الاول التقديري دون الوجود الثاني الحسى العينى، و الله اعلم بالصواب. چاپ: معجم المطبوعات 2/1414 و 2/1410 [کشف الظنون 1713/2؛ معجم المطبوعات 1414/2 و 1410/2؛ ذخائر التراث العربی الاسلامی 712/2-724؛ غزالی نامه 271؛ الاوقاف العامة بغداد 124/1؛ دنا 103/3 (18 نسخه)]