التفسير

● التفسير = الوجيز / تفسیر / عربی at-tafsīr = al-wajīz ؟ عتایقی، عبدالرحمن بن محمد، 699 - 790؟ قمری 'atāyeqī, 'abd-or-rahmān ebn-e mohammad (1300 - 1389) این تفسیر در نسخه موجود از علامه حلی دانسته شده است مگر اینکه در تفسیر آیه «و ان کنتم علی سفر و لم تجدوا کاتبا فرهان مقبوضة» (گ147ر) آمده: «و اعلم ان الجمهور علی اعتبار القبض فی الرهن و انه شرط لقوله رهان مقبوضة و هو قول المفيد و ابن الجنيد و سلار و الشيخ الطوسى في النهاية و الشيخ نجم الدين بن سعيد و قال الشيخ فى الخلاف ليس شرطا و هو مذهب مالک و اختاره ابن ادریس و شیخنا جمال الدین ابن المطهر قدس الله روحه قال و الآية غير دالة على مطلوبهم لانها سيقت للارشاد». از اینجا برمی‌آید که این تفسیر از یکی از شاگردان حلی باید باشد. این تفسیر به روش متکلمان شیعی نوشته شده و در آن از طبری و شیخ طوسی و زمخشری و ابوعلی جبائی و ابوالقاسم کعبی بلخی بسیار یاد می‌گردد. در این نسخه حواشی فراوانی هست و در میان آنها گاهی دارد: «قال ع» و در یکجا دارد: «قال ع قد بينا في كتابنا المنصف و هو تفسير تصريف ابى عثمان». در برخی جاها دارد: «حاشیة بخطه» یا «بخطه». در بالای برگ یکم نسخه دارد: «تفسير سورة الفاتحة و البقرة من تفسير سر الوجيز للعلامة قدس سره وجدنا الاصل ...». این عبارت سائیده شده و درست خوانده نمی‌شود و این اندازه را هم به گمان خوانده‌ایم. علامه در خلاصه (ص24) از دو تفسیر خود بدین‌گونه یاد می‌کند: «القول الوجيز فی تفسير الكتاب العزيز» و «نهج الايمان في تفسير القرآن ذكرنا فيه مخلص الكشاف و التبیان و غیرهما». در الذریعه (293/4) از السر الوجیز یا القول الوجیز و نهج الایمان و تلخیص الکشاف حلی یاد شده است. در کشف الحجب (ص 308 و 595) از السر الوجیز و نهج الایمان او یاد گشته است. در اینکه این نسخه ما از علامه نیست گویا شکی نباشد مگر اینکه باید دید که از کدامیک از شاگردان او است و گویا از کمال الدین عبدالرحمن بن محمد بن ابراهیم بن محمد بن ابراهیم بن محمد بن ابراهیم بن العتائقی زنده در 755 و 774 و 778 و 786 و 788 باشد. (دانش پژوه) [دنا 82/3]