شناسنامه کتاب‌شناختی اثر
تعلیقة علی شرح خطبة الشقشقیة لابن ابی الحدید
ta‘līqat-un ‘alā š.-i xuṭbat-iš šiqšiqīyya li-ibn-i abi-l-ḥadīd
پیوند کوتاه:
/w/15822
شناسه یکتا در پایگاه فهارس: #15822
پدیدآور / مؤلف:
عاملی، زین العابدین
تاریخ و سده تألیف:
1101 هـ.ق
مأخذ فهرست‌نویسی:
فنخا، ج 8، ص 482
تا 483
زبان و قالب:
عربی
رده‌های موضوعی:
شرح حدیث
اثر مرتبط / وابسته به:
شرح نهج البلاغة؛ ابن ابی الحدید، عبدالحمید بن هبة الله (586-655)
معرفی و مشخصات کتاب‌شناختی اثر (در مأخذ فنخا)
تحریر و بازنویسی است از یک تعلیقه بر شرح ابن ابی الحدید. محرر جدید خود را زین العابدین عاملی می‌خواند. او می‌گوید: چون حسین علی خان عذرخواهی و دفاع ابن ابی الحدید از سه خلیفه را در شرح بر خطبه شقشقیه بررسی نمود ردی به صورت تعلیقه بر آن نگاشت، من با کسب اجازت از او، این تعلیقه را تحریر و مدون کردم. محرر جدید نگارنده تعلیقات را «نور حدیقة آصف سلیمان الزمان حسین علی خان» معرفی می‌نماید و خود را ریزه خوار سفره دولت او، و ربیب نعمت او می‌خواند. این کتاب بخشی با عنوان «تکملة و استتمام» دارد که مؤلف آن را نخست به فارسی نگاشته و سپس آن را به عربی ترجمه نموده است، سپس همین ترجمه عربی به خامه میر باقر همدانی پاکنویس شده و دنباله نسخه 2044/6 کتابخانه ملی (در برگ 89پ تا 94پ) دیده می‌شود. گویا حسین علی خان همان امیر حسین علی خان والی باشد که آقا جمال خوانساری (-1125ق) رساله اخلاقی جبر و اختیار را به فارسی برای او نگاشت (الذریعه 5: 326، ش888) و شاید زین العابدین عاملی محرر آن، پسر عبدالحسیب و برادر محمد اشرف (-1145ق) صاحب فضائل السادات (الذریعه 16: 259 ش1047) باشد.
ابن ابی الحدید در شرح نهج البلاغه از درستی اسناد خطبه شقشقیه دفاع می‌کند و نسخه دویست سال پیش از سید رضی را نشان داده، می‌گوید: شقشقیه را در ضمن کتاب‌های ابوالقاسم بلخی (-319) پیشوای معتزلی متکلمان بغداد و بخش‌هایی از آن را در کتاب ابن قبه رازی که شاگرد بلخی است دیدم. مجلسی (1037-1110ق) نیز در بحار الانوار (ج51 ص312) می‌گوید: سند روایت خطبه شقشقیه را پیش از سید رضی، جعفر بن فرات نصیری وزیر اخشید و فاطمیان مصر (308-391) تأیید و تصحیح کرده است. همه اینان را ندیم و طوسی و خلکان معرفی کرده‌اند، لیکن دفاعی که ابن ابی الحدید در شقشقیه از عمر کرده دل هر ایرانی را جریحه‌دار می‌کند و موجب نگارش این تعلیقه شده است که نیم قرن بعد به دست یوسف درازی بحرینی (1107-1186ق) گسترش یافت و به صورت کتاب «سلاسل الحدید لتقييد ابن ابی الحدید» (الذریعه 12: 1395) و «الشهاب العتيد علی ابن ابی الحدید» (الذریعه 14: ش2446) در آمد. کتاب مورد سخن ما در سال 1101ق تدوین شده است. (علینقی منزوی)
مآخذ و منابع کتاب‌شناسی اثر
دنا 65/3
متن فنخا (فهرستگان نسخه‌های خطی ایران (فنخا))
● تعلیقة علی شرح خطبة الشقشقیة لابن ابی الحدید / شرح حدیث / عربی
ta‘līqat-un ‘alā š.-i xuṭbat-iš šiqšiqīyya li-ibn-i abi-l-ḥadīd
عاملی، زین العابدین، - قرن 12 قمری
‘āmelī, zayn-ol-‘ābedīn (-18c)
وابسته به: شرح نهج البلاغة؛ ابن ابی الحدید، عبدالحمید بن هبة الله (586-655)
تاریخ تألیف: 1101ق
تحریر و بازنویسی است از یک تعلیقه بر شرح ابن ابی الحدید. محرر جدید خود را زین العابدین عاملی می‌خواند. او می‌گوید: چون حسین علی خان عذرخواهی و دفاع ابن ابی الحدید از سه خلیفه را در شرح بر خطبه شقشقیه بررسی نمود ردی به صورت تعلیقه بر آن نگاشت، من با کسب اجازت از او، این تعلیقه را تحریر و مدون کردم. محرر جدید نگارنده تعلیقات را «نور حدیقة آصف سلیمان الزمان حسین علی خان» معرفی می‌نماید و خود را ریزه خوار سفره دولت او، و ربیب نعمت او می‌خواند. این کتاب بخشی با عنوان «تکملة و استتمام» دارد که مؤلف آن را نخست به فارسی نگاشته و سپس آن را به عربی ترجمه نموده است، سپس همین ترجمه عربی به خامه میر باقر همدانی پاکنویس شده و دنباله نسخه 2044/6 کتابخانه ملی (در برگ 89پ تا 94پ) دیده می‌شود. گویا حسین علی خان همان امیر حسین علی خان والی باشد که آقا جمال خوانساری (-1125ق) رساله اخلاقی جبر و اختیار را به فارسی برای او نگاشت (الذریعه 5: 326، ش888) و شاید زین العابدین عاملی محرر آن، پسر عبدالحسیب و برادر محمد اشرف (-1145ق) صاحب فضائل السادات (الذریعه 16: 259 ش1047) باشد.
ابن ابی الحدید در شرح نهج البلاغه از درستی اسناد خطبه شقشقیه دفاع می‌کند و نسخه دویست سال پیش از سید رضی را نشان داده، می‌گوید: شقشقیه را در ضمن کتاب‌های ابوالقاسم بلخی (-319) پیشوای معتزلی متکلمان بغداد و بخش‌هایی از آن را در کتاب ابن قبه رازی که شاگرد بلخی است دیدم. مجلسی (1037-1110ق) نیز در بحار الانوار (ج51 ص312) می‌گوید: سند روایت خطبه شقشقیه را پیش از سید رضی، جعفر بن فرات نصیری وزیر اخشید و فاطمیان مصر (308-391) تأیید و تصحیح کرده است. همه اینان را ندیم و طوسی و خلکان معرفی کرده‌اند، لیکن دفاعی که ابن ابی الحدید در شقشقیه از عمر کرده دل هر ایرانی را جریحه‌دار می‌کند و موجب نگارش این تعلیقه شده است که نیم قرن بعد به دست یوسف درازی بحرینی (1107-1186ق) گسترش یافت و به صورت کتاب «سلاسل الحدید لتقييد ابن ابی الحدید» (الذریعه 12: 1395) و «الشهاب العتيد علی ابن ابی الحدید» (الذریعه 14: ش2446) در آمد. کتاب مورد سخن ما در سال 1101ق تدوین شده است. (علینقی منزوی)
[دنا 65/3]
نسخه‌های خطی این اثر
3 نسخه| ردیف | کتابخانه و مرکز نگهداری | شماره نسخه | کاتب | تاریخ کتابت | نوع خط | برگ | مشاهده |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 1 |
ملی
تهران
|
2044/7 | عاملی، زین العابدین (مؤلف) | بی‌تاریخ | نستعلیق | 4 | شناسنامه ← |
| 2 |
ملی
تهران
|
2044/8 | عاملی، زین العابدین (مؤلف) | بی‌تاریخ | - | 14 | شناسنامه ← |
| 3 |
ملی
تهران
|
2044/6 | میر باقر همدانی | 1102ق | - | 34 | شناسنامه ← |