تعرف علل الاعضاء الباطنة

● تعرف علل الاعضاء الباطنة = المواضع الآلمة / طب / عربی taʻarruf-u ‘ilal-il a‘ḍā’-il bāṭina = al-mawāḍi‘-ul ālima جالینوس، 129 - 199 میلادی jālīnūs (129 - 199) مترجم: حنین بن اسحاق، 194 - 260 قمری هدف وی بیان دلایلی است که در صورت بیماری هر یک از اندام‌های درونی، می‌توان به کمک آنها به وضع این اندام‌ها و بیماری‌هایی که دچار آن شده‌اند، پی برد و این کتاب دو بار به زبان سریانی به دست سرجس (یک مرتبه به جهت ثیادوری اسقف کرخ و بار دیگر به جهت شخصی موسوم به الیسع که حنین آن را به خواهش بختیشوع بن جبرئیل اصلاح نمود) و دو بار نیز به زبان عربی ترجمه شده است (یک دفعه به دست حنین به جهت اسرائیل بن زکریا معروف بن طیفوری و دفعه دیگر به دست حبیش به جهت احمد بن موسی). مشتمل است بر شش «مقاله»: 1. فی البحث عن الطريق الذي به يقدر الرجل على تعرف الاعضا التي تحدث فيها الافات الا ما كان من الاعضا ظاهر؛ 2. ضروب الرياضيات فى تعرف المواضع التي تحدث بها افة؛ 3. تحديد قول ارسجانس [در «رساله حنين»: ارخیجانس (ن.ل: ارحنجانس، ارکاعنس) فی ان من الافعال ما تناله المضرة من غير ان يكون اصاب عضوا من اعضا البدن الذى يكون فيه ذلك الفعل؛ 4. في ما تعرض من العلل فی الاعضا الباطنة من الاعضا التى فى الوجه و اجعل مبدا كلامي في ذلك من العينين؛ 5. القول في جميع علل القلب؛ 6. ذكر علل الطحال و العلل التي تحدث فى المعدة و الامعا و علل کلیتین. ابن ابی اصیبعه این کتاب را در شمار مؤلفات جالینوس آورده اما آن را از جوامع ندانسته و بجای آن کتاب دیگری را به نام «العلل و الاعراض» که دارای شش مقاله است از جوامع اسکندرانی می‌شناسد و می‌گوید «مقالات پراکنده جالینوس است که پزشکان اسکندریه آنها را به‌صورت یک کتاب گرد آوردند». تاریخ نگارش‌های عربی (سزگین) ج4: 134]