التعاليم

● التعاليم / طب / عربی at-ta‘ālīm تاریخ تألیف: 7 رجب 761ق کتابی است جامع و مبسوط و در ترتیب و توالی موضوعات طبی کاملاً منطبق بر قوانین منطقی که مؤلف آن را بر اساس کتب بقراط و جالینوس و ابن‌سینا و ابن‌نفیس و نجیب الدین محمد بن عمر سمرقندی در چهار تعلیم به تفصیل مذکور در زیر تصنیف نموده و مطابق با تقریر خود او در ورق اخیر نسخه در مدرسه «الامیر الکبیر السعید الشهید ... شیخو» به اتمام رسانیده است؛ فهرست تعالیم: تعلیم 1. کلیات جزئی الطب العلمی و العملی، مشتمل بر دو «مقاله»: الف- مقاله اول: فی القسم النظری، شامل چهار «فن»: 1) بیان حد الطب و الامور الطبیعیة، 2) حد الصحة و المرض و اجناسه و اوقاته، 3) الاسباب، 4) العلامات؛ ب-مقاله دوم: فی القسم العملی، مشتمل بر «مقدمه» و سه «باب» و «خاتمه»: 1) تدبیر المولود و معالجة امراض الاطفال، 2) تدبیر الاسباب الستة الضروریة و ما یتصل بها و تدبیر الفصول و تدبیر المشایخ و تدبیر المسافرین، 3) معالجات المرضی بقول کلی؛ تعلیم 2. الاغذیة و الاشربة، مشتمل بر دو «جمله»: الف- جمله اول: فی الاغذیة و الاشربة، شامل دو «باب»: 1) الاغذیة، 2) الاشربة و ما یتصل بها؛ ب-جمله ثانی: فی الادویة المفردة و المرکبة، شامل دو «قسم»: 1) الادویة المفردة علی ترتیب حروف ابی جاد، 2) الادویة المرکبة (اقراباذین)، مشتمل بر دوازده «باب»: 1- فی بیان امور بحسب استحضارها عند ترکیب الادویة، ب- فی الجوارشات و المعجونات، ج- فی الحبوب المسهلة و غیرها و الایارجات، د- فی المطبوخات و النقوعات، هـ- فی الحقن و الشیافات و الفرازج، و- فی اللعوقات، ز- فی الاقراص، ح- فی السفوفات، ط- فی الاضمده و الالیة، ی- فی الادهان، یا- فی ادویة العین، یب- فی المربیات؛ تعلیم 3. الامراض المختصة بعضو عضو من الرأس الی القدم و اسبابها و علاماتها و معالجاتها؛ تعلیم 4. الامراض التی لاتختص بعضو دون عضو و اسبابها و علاماتها و علاجاتها، مشتمل بر پنج «باب»: 1) الحمیات، 2) الاورام و البثور، 3) الجدری و الحصبة، 4) الجراحات و القروح و الکسر و الوثی و الخلع و السقطه و الصدمة و الضربة و السجاح و السحج، 5) السموم و التحرز عنها. (غلامعلی عرفانیان)