تضمینات

● تضمینات / ادبیات / فارسی tazmīnāt فخری هروی، محمد بن امیر، 903؟ق- 10 قمری faxrī heravī, mohammad ebn-e amīr (1498 - 16c) گفتاری است در ذکر اشعاری که از نظر معنی به یکدیگر نزدیک هستند. در مقدمه گوید: «در تاریخ سنه اربعین و تسعمائة از دارالسلطنه هرات به عزم زمین بوس حرمین شریفین زادهما الله شرفاً بدیار فرخنده آثار سند اتفاق افتاد روزی در مجلس جنت مثال حضرت والی عالی قدر سلطنت آیین ... سخن در تعریف شواهد معانی که به لباس دلپذیر نظم مزین شده می‌گذشت و توصیف لطافت طبع شعرا که غواصان گهر سنج بحر خیال اند مکرر می‌گشت اما آن حضرت که طبع گوهر رایش به حلیه نظم ترکی و پارسی در میان این طایفه اظهر من الشمس است از بعض شعرا که درین روزگار مقرر و مشهورند و معنی دیگران را برده‌اند تعجب می‌نمود از غایت ادراک بلند و علو همت ارجمند، از آن شیوه ناپسند احتراز می‌فرمود ... فقیر حقیر بدان سبب ابیاتی را که معانی و الفاظ توارد واقع شده و تضمین کرده اند و هر نوع از تصرفات بجای آورده برای تماشای شوخ طبعان زمان اوراق پریشان جمع کردم ... و آنچه استادان در مقبول و مردود تصرف معنی شعر فرموده اند در کتب سلف یک یکشان مطالعه کردم باز نمودم ... پوشیده نماند که بیان این ابیات بر چهار «قسم» است، قسم اول ابیاتی آورده شود که استادان دانسته از روی قدرت بوجه احسن معنی را تصرف نموده‌اند، قسم دوم ابیاتی می‌آید که بی‌شائبه تکلف توارد واقع شده و بیان انواع توارد که اصحاب فنون شعر فرموده‌اند کرده می‌شود، قسم سوم ابیاتی می‌آید که تضمین کرده‌اند و آنچه شرایط تضمین قرار یافته است نموده می‌شود، قسم چهارم ابیاتی می‌آید که شعرا معنی را در لباس تکلف برده‌اند». به فخری هروی دو کتاب دیگر در همین موضوع به نامهای تحفة الحبیب و بستان خیال منسوب است. [دانشنامه ادب فارسی 755/3-756؛ نسخه‌های منزوی 2728/4؛ فهرس المخطوطات الفارسیة، دارالکتب قاهره 204/1-205]