التصریف

● التصریف / طبیعیات، کیمیا / عربی at-taṣrīf جابر بن حیان، 120 - 198 ؟ قمری jāber ebn-e hayyān (739 - 814) التصریف که در کون و فساد و کیمیا است و در آن از کون و فساد ارسطو بندهایی آورده شده است. جابر در آن از اسکندر و افلاطون و دیوجانس و سقراط و از کتاب الکون و احوال الكواكب و عدد الدرج و اسمائها و الاثنى و الثلثين و التصريف و طلسمات و الاسطقس الاس و الميزان و المنطق (مفرد و مركب) و الجدل و الهندسه و الاصول یاد می‌کند. وی در این کتاب می‌گوید که جالینوس در «البرهان» برای «اولی» چنین مثال و نمونه آورد: «اگر پس از تابستان پائیز است پس همان تابستان ناگزیر پس از بهار بوده است» و خاطر نشان می‌کند که نادرستی این مطلب را در «کیفیة الاستدلال» روشن ساخته است. همچنین وی به این گفته جالینوس در «البرهان»، که مورد قبول دهریان نیز واقع شده است، خرده می‌گیرد که «باید بدانیم که این آسمان گرامی ساخته نشده چه پدران ما و همه گذشتگان آن را یکنواخت و یکسان دیده‌اند و ستاره‌شناسان پیش از هزاران سال بدان نگریستند و گشادگی و جنبش‌های آن را یکسان یافتند». از جمله مطالب دیگری که در این کتاب یافت می‌شود استدلال جابر است درباره روشنی و تاریکی که در برابر یونانیان کرده است. در پایان آن از اقسام قضیه‌ها سخن گفته شده است. آغاز: بسمله. حمدله. و صلى الله على محمد خاتم النبيين و سلم تسیما. قد تقدم لنا قبل كتابنا كتب كثيرة في علم الموازين. و علمنا فيه وجوه انفعالاتهم انجام: ذلک فی المتغيرة ذات السور الكلى واجب ان يكون كل انسان جبار و جايزا ممتنعا هذه و في المتغيرة المهمل چاپ: چاپ شده [الذريعة 269/7؛ دنا 7/3 (6 نسخه)] شرح و حواشی: 1- التصریف (ترجمه)؛ واصلی، علی (- 10)