التشکیک

● التشکیک = تحقیق فی التشکیک / کلام و اعتقادات / عربی at-taškīk = taḥqīq-un fī-t taškīk ملا عبدالله بن حسین یزدی، - 981 ؟ قمری mollā ‘abd-ol-lāh ebn-e hoseyn-e yazdī ( - 1574) شرح بر مبحث تشکیک از آثار ملا جلال دوانی (- 908ق) می‌باشد که شارح، از او به نام استاد محقق نام می‌برد و می‌گوید: «برادران: این آنچیزی است من آماده دارم برای تحقیق در مساله تشکیک و تحریر کلام استاد محقق قدس سره ...». این رساله اگر چه در الذریعة به ملا عبد الله یزدی نسبت داده شده است لیکن با اطلاق کلمه استاد به دوانی و ورود در بحث میان صدرالدین دشتکی و ملا جلال، این احتمال بروز می‌کند که شاید این رساله از جمال الدین محمود شیرازی شاگرد ملا جلال و استاد ملا عبد الله باشد. در این رساله از سید صدرالدین دشتکی به عنوان «سید السند» یاد می‌شود که به قرینه مقام معلوم می‌شود و نباید چنانکه معمول است، با میر سید شریف اشتباه شود. این مبحث از دانش، از مباحث مشترکه منطق و کلام است، لذا در این رساله نیز از حاشیه منطق تهذیب و همچنین از حاشیه شرح تجرید استدلال و استشهاد می‌شود. (سید محمود مرعشی ) برخی به استناد یادداشت‌های مذکور در نسخه‌ها آن را به احتمال از آقا حسین خوانساری (-1098) دانسته‌اند که با توجه به عبارت «استاد محقق» در متن، بسیار بعید است گرچه در الذریعه (148/11) از «رسالة فی التشکیک» آقا حسین خوانساری (-1098ق) به نقل از «ریاض» یاد شده است. همچنین وجود نسخه‌هایی با تاریخ کتابت اوایل قرن 11 این احتمال را باطل می‌سازد. آغاز: بسمله. تحقیق التشکیک اللهم بالهامک و ازالة الشکوک بفیضک و انعامک حمدالک رب علی ما انعمت و شکر الک علی ما علمت و الهمت ... اخوانی ما یحضرنی من تحقیق مسئله التشکیک و تحریر کلام الاستاد المحقق قدس سره مندفعا عنه وجوه التشکیک عسی الله ان یوفقنا للکلام التمام فی تمام الکلام و یوما لتتمیم الحواشی و تجرید الغواشی ... اقول التشکیک اما بالاولويه او الاقدمیه او الاشديه اوالزیاده و النقصان انجام: یفقهوا قولی و الحمد الله کفاء افضاله و الصلوة علی نبیه محمد و آله صلوة یلیق بفضله و کماله. [الذریعة 148/11 و 68/6]