ترانه زرین

● ترانه زرین / مواعظ / فارسی tarāne-ye zarrīn از گروه فوثاغورسی پندها و اندرزهایی درباره زندگی اجتماعی و سیاسی در 71 بیت به زبان یونانی به یادگار مانده که برنامه کار برای پیروان این گروه بوده است. گویا ریشه آنها چکامه‌هایی بود که شاعران الهی دسته ارفئوسی در قرن 5 سروده و هم در سبک و هم در معنی بلند و جدی و تند و مانا سراینده نیکوکار و پاکیزه سرشت و شوریده‌ای آنها را ساخته است (لاروس قرن 19 و 20). گویند این پندها که ترانه زرین (خروسا اپی) می‌خوانده‌اند از لوسیس (Lysis) دانشمند قرن چهارم پیش از مسیح که در روزگار ارخوتاس فوثاغورسی می‌زیسته است می‌باشد و از سخنان امپدکلس و سوگند فوثاغورس و گفته‌های هسیودوس و خیرمون و کریسفوس و اندرکیدس و فیلولائوس گرفته شده است. اثیناوس مصری به سال 200 مسیحی آنها را می‌شناخت (دیباچه جاویدان خرد بدوی ص 44-48). دانشمندان خاوری نیز از این ترانه‌ها آگاه بوده و آنها را وصایاء ذهبیه (دو نسخه ما) یا رسائل ذهبیه (ابن ندیم) یا رساله و وصیة ذهبیة (اخوان صفا) می‌نامیدند. حنین اسحق در نوادر الفلاسفه از سفارش و پندی که جالینوس آن را زرین «الوصية الذهبية» می‌خوانده است یاد نمود. اخوان صفا که از جهان‌شناسی ریاضی فوثاغورسیان آگاه بوده و در روش کار انجمن نهانی خویش درست از آنها پیروی می‌کرده‌اند در دفتر 1 و 2 بخش 3 رسائل سخنان آنها را آورده در دفتر 3 بخش 1 و دفتر 3 بخش 4 (ج 1 ص 92 و ج 4 ص 100) عبارتی از همین ترانه یاد کردند و از سخن آنها چنین برمی‌آید که این ترانه پندی است از فوثاغورس به دیوجانس. صدرای شیرازی در مبدء و معاد ص 233 و مظاهر 287 همان عبارت را آورد که در ترجمه پارسی ما دیده نمی‌شود. باز اخوان صفا در الرسالة الجامعة (ج1 ص 30 و 173 و 722 و ج2 ص 3 و 23) از اینکه ساختمان جهان به گفته فوثاغورسیان بر روی شمار گذارده شده یاد نمودند. (دانش پژوه). نسخه‌ها همانند نیست. [دنا 1103/2؛ فهرستواره منزوی 378/6]