تذکره شعرا

● تذکره شعرا / تراجم / فارسی tazkere-ye šo'arā شربتدار اصفهانی، ابراهیم بن محمد، ق12 قمری šarbatdār-e esfahānī, ebrāhīm ebn-e mohammad (- 18c) وابسته به: تذکره شعرا = تذکره دولتشاه؛ سمرقندی دولتشاه، دولتشاه بن بختیشاه (-900) تاریخ تألیف: 1135ق تلخیص و تحریفی است از تذکره دولتشاه سمرقندی با اضافاتی اندک. مؤلف جمعی از شاعرانی را که دولتشاه یاد کرده با همان عبارات آورده (مگر آنکه بعضی از جملات را تغییر داده) اما ترتیب طبقات دولتشاه را رعایت نکرده و گاه قسمتی از سرگذشت یک شاعر را حذف و یا چیزهایی بر آن افزوده (چنانکه در ذیل ترجمه معزی علاوه بر ترجمه بهرام شاه غزنوی که دولتشاه نیز آورده وی سرگذشت سلطان سنجر را افزوده است). نسخه دانشگاه و نسخه مجلس تفاوت‌های کوچکی دارد، در آن نام این شاعران آمده: رودکی، اسدی، عنصری، عسجدی، فردوسی، فرخی، امیر معزی، نظامی عروضی، ناصر خسرو، عمق بخارائی، عبدالواسع جبلی (در نسخه مجلس: ابوالواسع)، روحانی سمرقندی، مجیرالدین بیلقانی، اثیرالدین اخسیکتی، قطران تبریزی، ابوالمفاخر رازی، خاقانی شروانی، انوری، عثمان مختاری، سنائی، کمال الدین اسماعیل، اشرف الدین کاشغری، امامی هروی، مجدالدین همگر، پوربهای جامی، عبدالقادر نایینی، مولانای رومی، حسینی، ناصر بخارایی، ابن یمین، فرید کاتب، سید ذوالفقار شروانی، جمال الدین عبدالرزاق اصفهانی، ابوالعلاء گنجوی، ازرقی، فلکی شروانی، ظهیر فاریابی، بابا سودایی، امیر شاهی، شیخ نظامی گنجوی، عطار، سعدی، فخرالدین عراقی، امیر خسرو دهلوی، خواجه حسن دهلوی، خواجوی کرمانی، عماد فقیه، سلمان ساوجی، عبید زکانی، حافظ شیرازی، کمال خجندی، قاسم انوار، عصمت بخارایی، بساطی سمرقندی، لطف الله نیشابوری، ابو اسحاق شیرازی، امیر کرمانی، اوحدی مراغی، شیخ آذری. [در نسخه دانشگاه پس از شیخ آذری، شیخ علی شهاب یاد شده و در تذکره دولتشاه پیش از آن]. در این کتاب (مانند اصل آن: تذکره دولتشاه)، به دنبال سرگذشت شیخ آذری، مجملی از زندگی سلطان محمد بایسنغر و در پایان آن از فضلا و شعراء روزگار محمد [دولتشاه: فضلاء علماء و شعراء که به روزگار سلطان محمد بایسنغر ظهور یافته‌اند] یاد شده‌اند. مؤلف از کتاب‌ها و مدارک دولتشاه [گاه با تعبیری مخالف تعبیر با دولتشاه] نقل کرده مانند کتاب مناقب الشعرا و تاریخ آل سنجر ابوطاهر خاتونی که ظاهراً خود در دست نداشته و همان عبارت دولتشاه را تکرار کرده است. (عبدالحسین حائری) آغاز: بسمله. الحمد لوليه ... اما بعد بدانکه در زمان خلفا تا بوقت سلطان محمود غزنوی قانون و دفاتر و امثله و مناشیر از درگاه سلاطین بعربی می‌نوشتند و عیب بود که بفارسی بنویسند. انجام: و هو مستخف بالليل و النهار ادعوه بلفظ ياالله ... الديار. [دنا 2/ 1072؛ فهرستواره منزوی 3/ 1877]