تذکره شعرا

● تذکره شعرا = تذکره دولتشاه سمرقندی / تراجم / فارسی tazkere-ye šo‘arā = tazkere-ye dūlatšāh-e samarqandī دولتشاه، دولتشاه بن بختیشاه، - 900 قمری dowlat-šāh, dowlat-šāh ebn-e baxtī-šāh (- 1495) اهداء به: امیر علیشیر نوائی تاریخ تألیف: 28 شوال 892ق تذکره‌ای است مشتمل بر شرح حال جمعی از دانشمندان عرب و عجم گذشته و معاصر، با انتخابی از اشعار آنها و بسیاری از وقایع تاریخی زمان هریک و چنان که در دیباچه کتاب نگاشته تصور نموده که پیش از وی کس بدین کار مبادرت ننموده و او مبدع چنین تألیفی بوده، در صورتی که لباب الالباب عوفی تقریباً سیصد سال پیش از وی در این فن تألیف شده است و نیز در دیباچه چندین بار تصریح نموده که در هنگام این تألیف پنجاه سال داشته و از آثار نظمی خویش به مناسبت ابیاتی آورده و پدران خود را هم به مقام ادب ستوده و این تألیف را به نام امیرکبیر امیر علیشیر نوائی همان وزیر دانشمند دانش پژوه موشح نموده و امیر مذکور در مجالس النفائس خویش دولتشاه را نام برده و او را ستوده و از مندرجات تذکره دولتشاه معلوم می‌شود که مؤلف به عرفان و عرفا علاقه داشته است. این تذکره دارای یک «مقدمه» و هفت «طبقه» و «خاتمه» است و شامل شرح حال حدود 150 نفر می‌باشد: در مقدمه چند نفر از معاریف شعرای عرب را معرفی کرده؛ طبقه 1. از رودکی تا عماد زوزنی؛ 2. از حکیم ازرقی تا سیف اسفرنگی؛ 3. از نظامی گنجوی تا عبدالقادر نائینی؛ 4. از شیخ فریدالدین عطار تا میر میران کرمانی؛ 5. از خواجه عماد فقیه کرمانی تا خواجه عبدالملک سمرقندی؛ 6. از سید نعمت الله ولی تا طالب جاجرمی؛ 7. از امیر شاهی سبزواری تا خواجه محمود برسه؛ در خاتمه از شش تن افاضل عهد خود سخن می‌گوید. آغاز: بسمله تحمیدی که شاهباز بلند پرواز اندیشه به ساحت و فضای کبریاء آن طیران نتواند و ثنایی که سیمرغ قله قاف عقول انسانی بذروه عزت و عظمت آن بال نیارد گشود حضرت واجب الوجودی انجام: ثابت و مقرر باد هر روز فتحی تازه و دولتی اندازه از دیوان نحن قسمنا نصیب این خسرو خجسته بقاء باد از آن بیشتر [کاوری] در ضمیر×× ولایت ستان باش وآفاق گیر. یرحم الله عبدا قال آینا مصلحت آنست که کتاب را بدعای پادشاه اسلام ختم گردانیم. تم الکتاب و ربنا المحمود ×× و له المکارم و العلا و الجود چاپ: کرارا چاپ شده؛ لاهور، سنگی، 1939، وزیری، 364ص [مشار 380/1؛ فهرستواره منزوی 1873/3؛ الذریعة 32/4 و 332/1؛ تاریخ تذکره‌های فارسی 264/1؛ دنا 1069/2-1072 (112 نسخه)] شرح و حواشی: 1- تذکره شعرا؛ شربتدار؛ اصفهانی، ابراهیم بن محمد (-12) 2- تذکره شعرا = تذکره دولتشاه سمرقندی (منتخب) 3- تذکره شعرا (منتخب)