تخلیه و تجلیه و تزکیه

● تخلیه و تجلیه و تزکیه / عرفان و تصوف / فارسی taxlīye va tajlīye va tazkīye در چند «فصل» است اما جز یک فصل «در بیان تصفیه دل بر قانون طریقت» فصلی دیگر عنوان نشده. در اواخر می‌گوید: «شرح آن در فصل احتیاج به ذکر بیاید». «در بیان اطوار دل گوید. خواجه محمد غزالی یک کتاب در عجائب القلوب ساخته است و هنوز از اعشار آن نگفته و آنچه در این مختصر این ضعیف بیان میکند همانا او و غیر او نیاورده است». از اشعار عطار و از رباعیات خویش بسیار می‌آورد از آن جمله در آن آمده: «این ضعیف گوید یعنی مقرر این رساله و مقرر این رساله و مقرر این مقاله رباعی: ای کرده غمت غارت هوش دل ما ×× در تو شده خانه فروش دل ما / سری که مقدسان از او محرومند ×× عشق تو فرو گفته به گوش دل ما». در ص 162 می‌گوید: «فلاسفه را اینجا غلط افتاد که عمری در تبدیل اخلاق ذمیمه صرف کردند و متابعت انبیا واجب نداشتند و پنداشتند که به مجرد نظر عقل این معالجه راست شود ندانستند که دل انسان را برون از عقل آلتهای دیگر باید». (عبدالحسین حائری) [دنا 2/ 1036]