تحقیق الهیولی

● تحقیق الهیولی = اثبات الهیولی / فلسفه / عربی tahqīq-ul hayūlā = iṯbāt-ul hayūlā خفری، محمد بن احمد، -957؟ قمری xafrī, mohammad ebn-e ahmad (-1550) در یک «مقدمه» و 2 «مقصد». مؤلف در دیباجه رساله از جمال الدین محمد یاد می کند. خفری در تحریر محل بحث می گوید: «اختلفوا فی ان الامر الذی ینعدم عن الجسم (عند طریان الانفصال) عرض او جوهر. فقال افلاطون ... انه عرض و ذهب ارسطو الى انه جوهر ... ثم اختلفا فی تحقیق الاتصال الجوهری فذهب ارسطو الى تحقیق الجوهر المتصل فی ذاته فیصیر المادة الاولى عنده مع المتصل الجوهری الواحد متصله ... و مع المتعدد ... منفصله متعدده ... و اما عند افلاطن فیصیر الماده متصله بالاتصال العرضی ... ثم على تقدیر عدم تحقق الاتصال الجوهری یحتمل ان یقال ان الجسم هو نفس تلک الماده ... کما هو مختار صاحب الاشراق فی کتابه ... و ان یقال ان الجسم هو ذلک الجوهر مع صفة الاتصال العرضی ... کما هو مختار صاحب الاشراق فی التلویحات و المقصود فی هذه الرساله اولا اثبات مذهب ارسطو ... و ثانیا تحقیق ما هو الحق فی هذه المذاهب و ثالثاً اثبات الاحكام التى يتعلق بالهيولى و الصوره ... فرتبت المقصدين فی تلک المطالب». خفری در این رساله از حاشیه خویش بر شرح تجرید و پاسخی را که به اشکال وارد شده بر تعریف انسان به حیوان ناطق داده یاد می‌کند. (عبدالحسین حائری) در آن از شیخ رئیس و سهروردی و شارح مواقف سید المحققین نام می‌برد. آغاز: اما بعد حمد خالق الورى الصلوة على المظهر الاعلى محمد و آله المجتبى فاقول هذه رسالة فی تحقیق الهیولی ... رتبتها على مقدمه و مقصدين انجام: فهی محتاجه الى ذات الهيولى المتشخصه بعلة وجودها فی التشخيص و تعيين اشکل. و لكن هذا آخر ما قصدته فی هذه الرسالة [ذریعه 1: 112 ( اثبات الهيولى)؛ دنا 1031/2 (11 نسخه)]