التحفة القدسية

● التحفة القدسية = منظومة فی الفرائض / فقه / عربی at-tuḥfat-ul qudsīya = manzūmat-un fi-l farā’iḍ ابن هائم، احمد بن محمد، 753؟-815 قمری ebn-e hāem, ahmad ebn-e mohammad (1353-1413) منظومه‌ای است در هشتاد بیت در بیان مسائل ارث، که ناظم آن را از نظم الرحبية محمد بن علی رحبی معروف به ابن متفننه برگزیده و مسائلی نیز بر آن افزوده است. ابن هائم نام این ارجوزه را «التحفة القدسیة» نهاده، چنانکه در اوایل آن می‌گوید: «و هذه أرجوزة وجيزة ×× یغنی بها الذکی بالغریزة / سمیتها بالتحفة القدسیة ×× و الله أرجوا کونها مرضیة» نسخه‌هایی از این منظومه در دارالکتب قاهره، دارالکتب ظاهریه، اوقات بغداد و چستربیتی موجود است. فؤاد سید این رساله را به عنوان «التحفة القدسیة فی علم الفرائض» شناسانده و در دائرة المعارف بزرگ اسلامی با نام «التحفة القدسیة فی اختصار الرحبیة» از آثار ابن هائم معرفی شده است. حاجی خلیفه این منظومه را از شهاب احمد بن هائم (-887ق) دانسته است. اشتباه وی ناشی از شباهت نام این دو تن است، یکی شهاب الدین احمد بن محمد ابن هائم مقدسی ریاضی دان مشهور که در 815ق وفات کرده است. التحفة القدسیة مورد توجه دانشمندان قرار گرفته و افرادی به شرح آن همت گماشتند، از جمله: سبط ماردینی تعلیقه‌ای بر آن نگاشته به نام «اللمعة الشمسیة علی التحفة القدسیة» و زکریا انصاری نیز شرحی بر آن نوشته به نام «الفتحة الانسیة لغلق التحفة القدسیة» که نسخه‌هایی از آن در کتابخانه اوقاف موصل و دارالکتب ظاهریه موجود است. هم چنین محمود بقاعی غزی شرحی بر این منظومه دارد به نام «المنحة البقاعیة بشرح التحفة القدسیة» که نسخه‌ای از آن در کتابخانه اوقاف موصل نگهداری می‌شود. (حافظیان) آغاز: بحمد ربی أبتدی کلامی ×× مولیه بالصلوة و السلام / علی النبی أحمد و آله ×× و صحبه و من علی منواله / و بعد فالفرایض أعتنی به ×× نبینا حثاً و جل صحبه انجام: فهذه ملخص المتقنة ×× فی دون شطرها أتت مبینة / و الحمد لله علی التمام ×× و أفضل الصلاة و السلام / علی محمد نبی الرحمة ×× و آله و صحبه المکرمة [دنا 987/2؛ شذرات الذهب: 239/7؛ الضوء اللامع: 157/2-158؛ کشف الظنون: 372/1؛ معجم المؤلفین: 137/2 و 370/13] شرح و حواشی: 1- اللمعة الشمسیة علی التحفة القدسیة؛ سبط ماردینی، محمد بن محمد (826-907)