تحفة الفقراء

● تحفة الفقراء / سفرنامه / فارسی tohfat-ol foqarā' مشتاقی نائینی، علی بن محمد، -1328 قمری moštāqī nā'īnī, 'alī ebn-e mohammad (-1910) تاریخ تألیف: 1300ق اهداء به: مشیر الدوله این کتاب سفرنامه او است از مشهد به نائین و از آنجا به تهران از روز یک‌شنبه 5 جمادی الثانی 1300ق تا بامداد روز شنبه 2 ذیقعده 1300ق و تاریخ آن 4 ثور 1300 است که برابر است با نامش «تحفة الفقراء». آن را پسرش میرزا عباس خان صفاء السلطنه (1281-1358ق) در پنجاه و شش سالگی خود در شوال 1337 قوی ئیل (=1298ش) تحریر کرده و به مشیر الدوله تقدیم داشته است. او در پایان می‌نویسد که در 1299ق حاج میرزا حسین خان سپهسالار اعظم فرمانروای خراسان و حاج میرزا علی نقی مشیر لشکر نایینی دائی مؤلف وزیر آن سامان شده بودند و او از آقا میرزا یوسف مستوفی الممالک صدراعظم اجازه گرفته بود که همشیره‌زاده خود را که پدرم است و از منشیان دولتی بوده است برای انشاء ایالت خراسان با خود ببرد و من هم با او بودم تا اینکه مشیر لشکر بر کنار شد و سپهسالار هم در گذشت. از صدر اعظم تلگرافی رسید که حاج میرزا محمد مجتهد نایینی نیای من خواسته است که پدرم از مشهد به سوی نایین رهسپار گردد و او را دیدار کند و سپس باید که خود را به تهران برساند. او در این سفر بود که روزنامه این مسافرت را به روش منشیانه نوشته و چنین نیامده است. محمد حسین خان اعتماد السلطنه وزیر انطباعات و اجزاء دارالتألیف کتاب‌نامه دانشوران آن را ستوده و گفته‌اند که باید سبک تاریخ‌نویسی و سفرنامه نگاری را از آن آموخت. در آن در جایی که از یزد وصف می‌شود سرگذشت امام‌زاده سید جعفر و سید حسین گل سرخ و سید شمس الدین و شرح مزار تازیان و غازیان آمده، همچنین سرگذشت امام زاده نایین سید علی بن ابراهیم بن موسی (ع) در نایین و سرگذشت درویش احمد در همت آباد که خود مؤلف او را دیده است و نیز تحقیقات حاجی حسین نیتانجی و وصف آستانه قم و سرگذشت حضرت معصومه (ع) در آن هست. آغاز: بسمله. یک‌شنبه پنجم جمادی الثانیه 1300 بعد از تلثیم عتبه علیه چاپ: در فرهنگ ایران زمین، ج 16، به کوشش رکن الدین همایون فرخ، 1348ش، صص 90-190 بچاپ رسیده است. [دنا 987/2]