تحفة الغرائب فی ترتیب جواهر القرآن

● تحفة الغرائب فی ترتیب جواهر القرآن / علوم قرآن، دعا / فارسی tohfat-ol qarā'eb fī tartīb-e javāher-el qor'ān هروی، محمد بن محمد، ق9 قمری heravī, mohammad ebn-e mohammad (-15c) وابسته به: جواهر القرآن = منافع القرآن = خواص القرآن = كشف السر المصون و العلم المكنون فی شرح خواص القرآن العظیم؛ تمیمی، محمد بن احمد (قرن 4) مؤلف پس از هشت سال کنجکاوی در یافتن دعاهای مأثوره، به مکه رفت و در آنجا شنید که نسخه‌ای کتاب «جواهر القرآن» احمد بن محمد بن ابراهیم تمیمی در مدینه یافت می‌شود. پس از دست یافتن به این کتاب، مؤلف مشاهده می‌کند که در آن خواص آیات و سوره‌ها از فاتحة الکتاب تا سوره الناس به ترتیب نوشته شده است. مؤلف با مشاهده آن کتاب به فکر می‌افتد که پیدا نمودن آیات قرآنی در صورت حاجت مشکل بوده، بنابراین کتاب حاضر را در دوازده «باب» نوشته و در هر باب آیاتی را برای رفع حوایج ذکر شده بیان می‌کند: 1. کشف قلوب و صفای باطن و علم لدنی؛ 2. طلب جاه و مناصب عالی؛ 3. دفع امراض؛ 4. دفع امراضی که اطبا از معالجه آن عاجز شده باشند؛ 5. دفع سحر و صرع؛ 6. دفع دشمنان و حسودان؛ 7. ادای قرض و ایمن بودن از نکبات؛ 8 دفع حرام خوردن و فحش و غیبت؛ 9. بیان اظهار دفائن و معادن؛ 10. تسخیر جن و ارواح؛ 11. محبت و الفت بین طالب و مطلوب و ازواج؛ 12. بیان اوراد متفرقه. استوری از این کتاب نام برده ولی مؤلف را درست نشناخته است در فهرست مشار (369) این کتاب از کمال الدین محمد بن معین الدین محمد فسوی شیرازی دانسته شده است. در قرن 13ق محمد محسن بن محمد رفیع رشتی گیلانی با زدودن نام هروی و افزودن مقدمه‌ای بر این کتاب آن را به استادش عبدالعلی بن محمد گیلانی نسبت داده و عنوان کرده که بنا بر وصیت وی به ترجمه کتاب دست زده است که ذکر آن پس از این خواهد آمد. نکته شایان ذکر دیگر اینکه هروی بیان می‌کند که نسخه‌ای از کتاب «جواهر القرآن» تمیمی که بدان دست یافته فارسی بوده است، اما نسخه‌هایی که از جواهر القرآن اکنون موجود است (و در فهارس عموماً با عنوان «خواص القرآن» معرفی شده است) عربی است. آغاز: بسمله. حمد بی حد و سپاس بی عد نثار بارگاه ملک احد ... که کلام مجید و فرقان حمید را جهت هدایت بندگان ... بوسیله صاحب شفاعت نزول بخشید ... اما بعد چنین گوید بنده عاصی بی بضاعت و سرگشته وادی ندامت محمد بن شیخ محمد هروی که مدت مدید و عهد بعید پای سلامت بر سنگ ملامت زده در طلب اوراد و ادعیه ماثور که علمای سلف را ورد بوده است بچنگ آورم تا بعد از هشت سال از خروج وطن به مکه ... رسیدم و استفسار این معنی نمودم تا عزیزی هم از وطنم که آنجا مجاور بود گفت در مدینه ... کتابی دارند بزبان فارسی و عرب را از آن حظی نیست و غالبا خواص آیات کلام الله ربانی و خاصیت سوره تنزیل آسمانی است ... قرار ناگرفته همراه جمعی متوجه یثرب گشتم و شب و روز قرار نگرفتم تا بوصل آن محبوب ... واصل شدم دیدم جزوی چند از تصنیف ... احمد بن محمد [بن] ابراهیم تمیمی که آنرا جواهر القرآن نام کرده و این کتاب بدست مردی افتاده که مطلقاً فارسی نمی‌داند و خط نمی‌تواند خواند چون بدیدم دل در آن بستم و بأندک تحفه‌ای آن در گرانمایه را از چنگ مرد فرومایه بیرون آوردم باز عزیمت به بیت الله کردم و بشکرانه این نعمت مجاور بودم و از مطالعه آن نیاسودم مکرر از اول تا آخر و از ابتدا تا انتها در نظر آوردم دیدم که مصحف از سوره فاتحه الکتاب تا سورة الناس بترتیب سور و آیات خواص نوشته بخاطر بنده گذشت که طالب حاجات را مهمی که روی نماید هر آیتی کجا جوید و اگر چند آیت جهت حصول مراد خود یابد بچه عدد خواند ... چند ورد ترتیب دادم و هر وردی را بطریق ما تقدم که عدد معین کرده اند عدد گرفتم و وسیط و صغیر و خاتم هر عدد را ایامی معین ساخته بر بیاض آوردم و اغلب آیات را بعدد قیام نمودم و اثری عظیم معلوم کردم ... و این مختصر را تحفة الغرایب نام نهادم و فهرست این کتاب موافق اسماء دوازده امام ع و شهور سنه و بروج فلکی آمد چاپ: در سال 1268ق به طبع رسیده است؛ ایران، سنگی، 1272، جیبی، 71ص [دنا 981/2 (45 نسخه)؛ الذریعة 456/3؛ نسخه‌های منزوی 108/1، فهرستگان نسخه‌های خطی حدیث و علوم حدیث شیعه، ج 7، صص 115-117؛ مشترک پاکستان، ج 1، 325-326 و ج 14، صص 841-842]