تحفة العشاق

● تحفة العشاق / عرفان و تصوف / فارسی tohfat-ol ‘oššāq شریف قمی، محمد کریم، ق11قمری šarīf qomī, mohammad karīm (-17c) وابسته به: تحفة الاخیار در شرح مونس الابرار؛ قمی، محمد طاهر بن محمد حسین (-1098ق) در دفاع از تصوف و درویشی به روش شیعی اثنی عشری و با استدلال و با گواه آوردن سخنان و عبارات دانشمندان شیعی و گویا در رد گفته‌های محمد طاهر شیرازی قمی (-1098) چه در آن در باب نغمات آمده است: «و حضرت آخوند مولانا محمد طاهر که یکی از مانعین این طور و طریقه است در حضور ایشان قرآن و ابیاتی که زاده طبع شریف ایشان است به آواز خوانده می‌شود» و «بعضی عزیزان در کتاب تحفة الاشرار خود استشهاد بر تسنن شیخ (محیی الدین) آورده فقیر او را شیعه و محب اهل بیت ... می‌دانم». می‌دانیم که محمد طاهر قمی «تحفة الاخيار» دارد در رد صوفیان که در 1075 ساخته و این رساله هم در 1078-1097 ساخته شده و این محمد طاهر و مؤلف رساله ما، هر دو از مردم قم هستند، پس باید این رساله در رد همان «تفحة الاخيار» باشد که او آن را «تحفة الاشرار» خوانده است. او درباره خود می‌گوید که هفده رساله از محیی الدین دیدم و شش باب از فتوحات را خواندم. او بسیاری از دانشمندان شیعی را مانند خواجه طوسی مؤلف انوار حکمت و اوصاف الاشراف و آغاز و انجام و مقامات العارفین شرح اشارات و ابن ابی جمهور احسائی مؤلف مجلی و علامه حلی و دو شهید را در شمار صوفیان می‌آورد. در این رساله از بسیاری از دانشمندان قدیم شیعی و از عارفان و کتب عرفانی یاد شده و از میان دانشمندان شیعی عصر مؤلف از شیخ بهایی و سید داماد و عبدالرزاق لاهجی و آخوند مولانا رجب علی و محمد محسن کاشی و مولانا محمود عبدالعظیمی و شیخ حسین تنکابنی و محمد تقی مجلسی و محمد باقر خراسانی یاد شده که همه مشرب تصوف داشته‌اند و استاد و مرشد خود او «آقا محمد سعيد الشريف الشهير بالقاضى ادام الله ظله» و «آخوند مولانا صدرالدین محمد شیرازی» نامبرده شده است. در یک «مقدمه» در پند و اندرز و چهارده «باب»: توحید، شریعت و طریقت و حقیقت، ولایت، تصوف، عشق عفیف، ذکر خفی و جلی، صورت حسن، فقر، کم خوردن، تنهائی و اعتکاف و کمخوردن حیوانی، شال پوشیدن، کرامات و خواب، شطح و طامات، رجال الغيب. (دانش پژوه) آغاز: بسمله. و به ثقتی. سپاس و ستایش کریمی را که حدایق ریاض ممکنات را از بیداء ظلمت آباد عدم بصحراء وجود آورد و تخم مشیت را در مزرعه بستان غیب تربیت فرمود و بید قدرت خاک آدم را بسرشت تا از آن شجره انسانی سر بر آورد ... اما بعد این رساله ایست موسومه بتحفة العشاق در بیان حال و احوال عاشقان بجان و دل مشتاق ... چون این ذره بی مقدار ... محمد كريم الشريف القمى ... شنیده که بعضی از عزیزان بنا بر فهمیده خود گذاشته و نسبت اقوال و افعال نامناسب باین طائفه داده محملا اینکه این طایفه وحدت وجودی اند و ... همه چیز را خدا میدانند و ترک نماز کرده و واصل میشوند و عشق باز امردان را شعار خود کرده و بنظر فقیرنه در کتب ایشان چنین حرفی دیده که موهم مراتب مذکوره بوده باشد و نه از اکابر ایشان شنیده بلکه ایشان را حامل اسرار ائمه اطهار ... و تابع اخبار و آثار سید ابرار شاهان عرصه دیده و دانسته ... ازین فقیر بعضی از عزیزان طور و طریقه ایشان را می‌پرسید بالضروره و ناچار آنچه دیده و شنیده از حقیقت احوال ایشان ... ذکر کرده بر طبق هر مدعای ممنوعه جوابی مدلل بآیات و احادیث و اقوال حقه صوفیه و شیعه ائمه هدی و بعضی از مقالات سلطان العرفائی طاب ثراه در مقدمه و چهارده باب و خاتمه بمسامع دوستان و شیعیان اهل ایمان میرساند انجام: و برهر بی ادبی و گستاخی که واقع شده ذیل عفو بگسترانند و السلام على من اتبع الهدى الهی و سیدی انت مسبب الاسباب ... يا كريم قد اتفق تأليف هذه الرساله في شهر رمضان المبارك من شهور سنة سبع و تسعين بعد الالف. [دنا 980/2؛ نسخه‌های منزوی 1075، فهرستواره منزوی 183/7]