التحفة الرضوية

● التحفة الرضوية = شرح حدیث عمران صابی / شرح حدیث / عربی tohfat-or razavīyye = š.-e hadīs-e ‘emrān-e sābī خاتون آبادی، اسماعیل بن محمد باقر، 1031-1116 قمری xātūn ābādī, esmā‘īl ebn-e mohammad bāqer (1622-1705) وی حدیث مناظره عمران صابی را با امام علی بن موسی الرضا (ع) درباره توحید، وجود باری و حدوث عالم و برخی دیگر مباحث کلامی به تفصیل شرح کرده و از رساله‌های خود یاد کرده است. خاتون آبادی پس از شرح اصل مناظره چند اشاره در بیان مسائل فلسفی و مبانی مناظره نوشته است. خاتون آبادی در این گزارش از ثالیس ملطی و انکسیمانس و پلاتون و داناترین روم و مکه و مدینه و یگانه روزگار خویش شیخ ابراهیم کردی شهرانی شهرزوری و «استاد البشر وحید زمانه آقا حسین تغمده الله بغفرانه» و طوسی و فارابی و از شفا و اشارات یاد می‌کند. او پس از به پایان بردن گزارش آن حدیث باز به درخواست دوستی دیگر می‌خواهد حدیث‌های دشوار عیون اخبار الرضا را گزارش دهد و نخست گفتگوی امام رضا با سلیمان متکلم بی‌مانند خراسان را از باب چهاردهم آن کتاب می‌آورد و پاره‌ای از عبارت‌های آن را روشن می‌دارد. در آن این شعرها آمده و می‌گوید که از صوفیان تباهکار ملحد است که به علی بسته‌اند: «لقد کنا حروفا عالیات ×× نزلنا فی سطور سافلات / نسینا عهد ایام الوصال ×× و لم نذکر عهودا سابقات /ظهرنا بعد ما کنا خفینا ×× و صرنا الآن کل الکائنات / اذا صرنا العوالم و المراتب ×× و ذاتا ثم اسماء الصفات / و صلنا و اتصلنا و اتحدنا ×× بذات العین صرنا عین ذات». همچنین این شعرها که از خواجه طوسی پنداشته شده: «موجود بحق واحد اول باشد ×× باقی همه موهوم و مخیل باشد / هر چیز که غیر اوست اندر نظرت ×× شخص دو یمین چشم احول باشد». او می‌گوید که این شعر از ملحدان است نه از طوسی. خبر عالم علوی که از روی دو بندی از نیایش‌نامه یا خطبه تمجید ابن سینا ساخته و از علی پنداشته‌اند در آن دیده می‌شود. درباره این خبر عالم علوی ملا عبدالرحیم دماوندی در 1159 و پس از او و به فارسی حاج ملا محمد صالح خلخالی (1095-1175) گزارش نوشتند. از بطلان زمان موهوم و درستی دهر هم در آن یاد شده است. این کتاب در الذریعه یاد نگردید. (دانش‌پژوه) آغاز: بسمله الحمدلله الذی فطر الخلایق علی توحیده و شرح صدر الموحدین علی تمجیده و تحمیده و عمرهم علی الرضا بالمعمورات ... و بعد فقد سألنی بعض الخلان الذین هم اخوان الصفا ... فی جوار الروضة ... ان اشرح ماجری بین عمران الصابی و بین امام الجن و الانس ... و سمیته التحفة الرضوية و الهدية المحقرة ... و انا ... اسماعیل الحسینی الخاتون آبادی الاصفهانی. هذا شرح حكاية عمران الصابى مع الرضا ع فى عيون الاخبار الرضا من اسمعيل الحسينى الخاتون آبادى الاصفهانی قال الرضا ع ان كان فى الجماعة عمران الصابى فانت هو قال انا هو الصابى واحد الصابئين و هم طایفه من النصارى على ما نقل بعض المفسرین و نقل بعض هذه الطايفه انهم على شريعة آدم و المشهور انهم عبدة الكواكب فالظاهر ان عمران كان منكر اللصانع و كان على مذهب الدهريه ... الذين كانوا قبل سقراط و تلميذه افلاطون الالهی ... انجام: غیر قطعية فى احدهما موقوفة على امر آخر تمت الرسالة بعون الله و حسن توفيقه ...