تحفه خانی

● تحفه خانی / اسطرلاب / فارسی tohfe-ye xānī منجم یزدی، جلال الدین محمد، ق 11 قمری monajjem-e yazdī, jalāl-od-dīn mohammad ( - 17c) اهداء به: خان احمد حسینی (از شاهزادگان صفویه و حاکم گیلان) مشتمل بر بیست «فصل» در اسطرلاب: 1. معرفت آلات و خطوط و دوائر؛ 2. معرفت ارتفاع گرفتن و غایت او دانستن از ارتفاع؛ 3. معرفت قوس النهار و قوس اللیل؛ 4. معرفت دائر؛ 5. استخراج طالع از دوائر؛ 6. معرفت ارتفاع از طالع؛ 7. معرفت ساعات مستوی و معوج و ساعات صبح و شفق؛ 8 معرفت میل آفتاب و معرفت میل کلی و تمامی آن؛ 9. معرفت مطالع طالع ببلد و خط استوا؛ 10. معرفت بیوت اثنی عشریه و درجات او؛ 11. معرفت ارتفاع از ظل و ظل از ارتفاع؛ 12. معرفت طالع سال مجهول از طالع سال معلوم؛ 13. معرفت عرض بلد و تحقیق آن؛ 14. معرفت ارتفاع قطب فلک البروج؛ 15. معرفت نقطه شمالی و جنوب و مشرق و مغرب؛ 16. معرفت قبله و سمت بلاد؛ 17. معرفت موضع آفتاب؛ 18. معرفت بالای اشخاص مرتفع و پهنای رودخانه؛ 19. کجی و راستی لوح ربعی؛ 20. معرفت ستاره چند که در شب از جهة ارتفاع گرفتن. مؤلف می‌گوید: «بعد از مطالعه اسطرلابی به لوحی وضع کرد چنانچه هر لوح به هر عرض که اراده کند تواند وضع کرد جمیع آنچه استادان از اسطرلاب استنباط می‌کردند از این لوح استنباط کرد با الحاق بعضی از دوایر و علامات و اعمال. (سید محمود مرعشی) آغاز: حمد بی حد حکیمی را که ذهن انسان را و عقل انسان را قوتی داد که جسمی مختصر یعنی لوح ربعی را که منحصر است بدوایر ناقصه و خطوط ... اما مؤلف این مسوده ابن عبدالله جلال الدین محمد مشهور به جلال ... [نسخه‌های منزوی 254؛ روضة الصفا 8: 122 (ذیل)]