الاجازات

● الاجازات / اجازات / عربی al-ijāzāt حسینی کرکی ، حسین بن حیدر (- 1041ق) hoseynī karakī, hoseyn ebn-e heydar پیشوایان همه مذاهب آداب و رسوم و آئین مذهبی را پشت به پشت مانند امانت به یکدیگر می‌سپردند و این عادت ویژه مسلمانان نبوده است. از قرن سوم که خبر و حدیث‌ها را روی کاغذ نوشتند، روایت کردن حدیث خود کاری شناخته شد و روایت‌کنندگان حدیث در میان مردم جایی برای خویش باز کردند و برای این کار شرایطی پذیرفتند؛ هر روایت‌کننده باید آن را از استاد خود بشنود و اگر در کتاب نوشته شده است، آن را بر استاد بخواند و استاد به شاگرد اجازت دهد که آن را برای دیگران نقل کند. بعدها این جزه‌ها در پایان کتابی که شاگرد خوانده است به‌دست استاد نوشته می‌شد، در این اجازه‌ها نام استادان اجازه‌دهنده و استادان استادانش تا پایان زنجیره سند روایت یاد می‌شد. در قرن‌های پسین بر درازی این اجازه‌ها افزود گردید تا آنجا که آنها را مانند یک کتاب جداگانه می‌ساختند. این اجازه‌ها برای شناسایی زمان زندگی پیشوایان و استادان و شاگردان این دانشمندان که مهره‌های این زنجیره‌ها هستند کمک سودمندی به‌شمار می‌آید. بسیاری از خبرشناسان اجازه‌های یکایک دانشمندان را که به‌دست آورده‌اند یکجا گردآورده کتابی ساخته‌اند. در الذریعة (1: 123-131) کسان زیر را در شمار چنین گردآورندگان یاد کرده است: رضی الدین ابن طاوس، علی بن موسی (-664ق) در کتاب «الاجازات لکشف طرق المفازات فیما یحصی (یخصنی) من الاجازات»؛ غیاث الدین عبدالکریم بن طاوس، احمد بن موسی (-673ق) نیز اجازه‌های خویش را یکجا گرد می‌آورده است؛ شهید اول، محمد بن مکی (-786ق)؛ شهید ثانی زین الدین بن علی شامی (-966ق)؛ صاحب معالم حسن بن شهید دوم (-1011ق)؛ محمد بن علی تبنینی عاملی استاد مجلسی یکم (-1070ق)؛ شرف الدین شولستانی علی بن حجة الله (-1060ق)؛ سید حسین بن حیدر کرکی استاد مجلسی دوم (-1110ق)؛ محمد حسن استرآبادی بن محمد علی در پایان قرن یازدهم؛ حر عاملی، محمد پسر حسن (-1104ق)؛ علامه مجلسی (-1110ق) جلد 25 بحار را ویژه آن ساخته است؛ عبدالله افندی بن میرزا عیسی (-1130ق)؛ محمد محسن پسر عبدالعلی عاملی به سال 1125ق کتابی در این باره نگاشته؛ میر عبدالصمد نواده سید جزائری؛ سید نصر الله حائری (-1168ق) بیست و اند اجازه را گرد آورده؛ بحر العلوم بروجردی سید محمد مهدی پسر مرتضی (-1212ق) کتابش نزد حاجی نوری (-1320ق) بوده است؛ شیخ احمد احسائی (-1241ق)؛ حجة الاسلام شفتی (-1260ق) سیزده اجازه خود را یکجا گرد کرده است؛ شیخ العراقین عبدالحسین تهرانی کربلائی (-1286ق)؛ محمد بن عبدالوهاب همدانی امام الحرمین (-1303ق)؛ سید محمد حسین شهرستانی (م 1315ق) در کربلا؛ آقا رضا درخشی بن آقا باقر قائنی (در قرن 14)؛ آقا باقر پسر محمد تقی آقا نجفی اصفهانی (در قرن 14)؛ میرزا محمد تهرانی سامرائی (-1372ق) دنباله اجازات بحار را در چهار جلد نگاشته است؛ صاحب ذریعه اجازه‌های سه قرن پسین را گرد کرده است؛ سید محمد صادق بحر العلوم از شاگردان صاحب الذریعه. اینان کسانی هستند که در جلد اول ذریعه گردآوری اجازه‌ها را به ایشان نسبت داده است. در این جلد الذریعه (ص 131-266) حدود هشتصد اجازه شناسانده شده است، ولی آشکار است که این شماره‌ها یک‌صدم همه اجازه‌ها که در میان دانشمندان داد و ستد شده نمی‌باشد. سید حسین بن حیدر بن قمر کرکی عاملی (- 1041ق) در سال‌های 991-1030ق مجموعه‌ای از اجازات و فوائدی از دانشمندان شیعه را جمع‌آوری کرده که به کتاب «الاجازات» معروف است. نسخه اصل این مجموعه در کتابخانه وزیری به شماره 1708 است. بعدها از روی این نسخه دو رونوشت تهیه شده که یکی نسخه‌ای است که احمد بن حسین اصفهانی، شاگرد کرکی، در 1048 آن را کتابت کرده است و بخشی از آن است و نسخه‌ای را ابراهیم بن محمد حرفوشی کرکی (1080ق) تهیه کرد که نسخه‌ای کامل است. رونویس اخیر بعدها در تملک علامه مجلسی (1110ق) قرار می‌گیرد و او تقریباً بیشتر محتویات آن را در بخش اجازات «بحار الانوار» نقل می‌کند. هر دو نسخه اخیر در کتابخانه مجلس شورا نگهداری می‌شوند. اجازات این کتاب به نقل از نسخه وزیری از این قرارند [لازم به ذکر است که نسخه به خط حرفوشی در فهرست مجلس (29/1) با تفصیل بیشتری و با مقداری تفاوت معرفی شده است و اجازات بیشتری در آن آمده است که اجازات آن نسخه به صورت جداجدا و تفکیک شده در این مجموعه معرفی خواهند شد]: 1. اجازه شیخ حسین بن عبدالصمد حارثی عاملی به دو پسرش شیخ بهائی و عبدالصمد (به خط او) برای روایت اجازه مبسوطی که شهید ثانی برای او نوشته است (در 2 رجب 971ق)؛ 2. اجازه شیخ بهائی (به خط او) برای حسین بن حیدر کرکی برای روایت اجازه بالا (در 1003ق)؛ 3. اجازه مبسوط شهید ثانی برای حسین بن عبدالصمد (در جمادی الثانی 941ق)؛ 4. اجازه محمد بن حسن بن ابی الرضا علوی به شمس الدین محمد بن جمال الدین ابی المعالی موسوی برای روایت کتاب «غریب القرآن» محمد بن عزیز سجستانی (در صفر 730ق)؛ 5. اجازه محمد بن حسن بن ابی الرضا به همو برای روایت کتاب «اسرار العربیة» عبدالرحمن انباری (در شعبان 730ق)؛ 6. اجازه محمد بن حسن بن ابی الرضا به همو برای روایت کتاب «نهج البلاغة» (در صفر 730ق)؛ 7. اجازه محمد بن حسن بن ابی الرضا به همو برای روایت «مقامات الحریری» (در اواخر صفر 730ق)؛ 8 اجازه محمد بن قاسم بن حسین بن سعید بن معیة حسینی به همو (در 12 محرم 768ق)؛ 9. اجازه محمود بن محمد لاهیجانی به عماد الدین علی بن سید هاشم (در 23 صفر 997ق)؛ 10. اجازه مبسوط علامه حلی به بنی زهره (در 15 شعبان 723ق)؛ 11. اجازه شهید اول به ابی جعفر محمد بن عبدالعلی بن نجده (در 10 رمضان 770ق)؛ 12. اجازه علی بن محمد بن عبدالحمید نیلی به ابن فهد حلی برای روایت کتاب «شرایع الاسلام» (در 20 جمادی الثانی 791)؛ 13. اجازه شمس الائمه محمد بن یوسف بن علی بن محمد بن سعید بن محمد قرشی شافعی کرمانی به شهید اول (در اوایل جمادی الاول 758ق)؛ 14. اجازه علی بن عبد العالی کرکی به عیسی بن عبدالرحمن بن محمد علی ساوی (در 9 رمضان 937ق)؛ 15. اجازه محمد بن حسن بن محمد بن ابی الرضا علوی به شمس الدین محمد بن احمد بن جعفر موسوی؛ 16. اجازه ابی محمد بن عنایت الله مشهور به بایزید بسطامی (به خط او) به سید حسین بن حیدر کرکی (در اواسط محرم 1004ق)؛ 17. اجازه علی بن عبدالعالی کرکی به حسین بن محمد حر عاملی (در 16 رمضان 903ق)؛ 18. اجازه علی بن عبدالعالی کرکی به شیخ علی بن عبدالعالی میسی و ابن مفلح و فرزندش (در جمادی الثانی 934ق)؛ 19. اجازه ابراهیم بن عبدالعالی میسی به عبدالکریم بن ابراهیم میسی (در اوایل رمضان 975ق)؛ 20. اجازه علی بن هلال جزائری به علی بن عبدالعالی کرکی (در نیمه رمضان 909ق)؛ 21. اجازه محمد بن علی بن محمد بن خاتون عاملی به علی بن عبدالعالی کرکی (در 11 ذیحجه 900ق)؛ 22. اجازه شهید الاول به ابن خازن حائری (در 12 رمضان 784ق)؛ 23. اجازه ابراهیم بن سلیمان قطیفی به شاه محمود خلیفه؛ 24. اجازه محمد بن احمد بن نعمة الله بن خاتون عاملی به میرزا ابراهیم بن حسین همدانی (در 14 محرم 1008ق)؛ 25. اجازه حسن بن حسین بن علی دوریستی به ابوالعلاء برای روایت کتاب «الارشاد فی معرفة حجج الله علی العباد» شیخ مفید (در 576ق)؛ 26. اجازه علی بن محمد بن مکی بن عیسی بن حسن بن عیسی عاملی (به خط او) به سید حسین بن حیدر کرکی (در 18 محرم 1010ق)؛ 27. اجازه حسن بن زین الدین عاملی به نجم بن محمد حسینی و فرزندانش سید محمد و سید علی؛ 28. اجازه محمد بن علی بن ابی جمهور احسایی به محمود بن علاءالدین بن جلال الدین طالقانی؛ 29. اجازه علی بن هلال کرکی به ملک محمد بن سلطان حسین اصفهانی (در صفر 984ق)؛ 30. اجازه سید حسین بن حسن حسینی به ابوالمکارم بن شیخ بنیاد؛ 31. اجازه حیدر بن المنور بن حیدر سبزواری (اسم مجاز ثبت نشده است) (در 714ق)؛ 32. اجازه محمد بن علی بن ابی جمهور احسائی به محمد بن صالح غروی حلی برای قرائت کتاب «ارشاد الاذهان» (در نیمه جمادی الاول 898ق)؛ 33. اجازه فخر الدین محمد بن الحسن بن یوسف حلی به شمس الدین محمد بن ترکی (در 758ق)؛ 34. اجازه ابراهیم بن سلیمان قطیفی به شمس الدین محمد بن ترکی (در 915ق)؛ 35. اجازه شیخ ابراهیم بن سلیمان قطیفی به منصور بن شمس الدین محمد بن ترکی (در 923ق)؛ 36. اجازه علی بن حسین بن عبدالعالی کرکی به عبدالعلی بن احمد استرآبادی (در 26 رمضان 929ق)؛ 37. اجازه علامه حلی به محمود بن محمد بن عبد الواحد رازی (در اواخر ربیع الاول 709ق)؛ 38. اجازه صدرالدین محمد بن منصور دشتکی به علی بن قاسم حسینی عریضی یزدی (در جمادی الاول 973ق)؛ 39. اجازه ابراهیم بن سلیمان قطیفی به شریف بن نور الله بن محمد شاه حسینی تستری (در 11 جمادی الاول 944ق)؛ 40. اجازه فخرالمحققین حلی به شهید اول (در 6 شوال 756ق)؛ 41. اجازه علی بن حسین بن عبدالعالی کرکی به علی بن حبیب الله بن سلطان محمد جوزدانی (در 11 صفر 928ق)؛ 42. اجازه علی بن عبدالعالی میسی به حسین بن شمس الدین محمد استرابادی (در 11 شوال 907ق)؛ 43. اجازه محمد بن علی بن ابی جمهور احسائی به محمد بن صالح غروی حلی (در 898ق)؛ 44. اجازه ابراهیم بن سلیمان قطیفی به شمس الدین محمد بن حسن استرابادی (در 21 محرم 920ق)؛ 45. اجازه محمد بن علی ابی جمهور احسائی به محسن بن محمد رضوی مشهدی (در 897ق)؛ 46. اجازه شهید ثانی به تاج الدین بن هلال جزایری (در 14 ذیحجه 964ق)؛ 47. اجازه فخر المحققین حلی به ناصر بن ابراهیم بویهی احسائی (در ذیحجه 741ق)؛ 48. اجازه علامه حلی به مهنا بن سنان علوی حسینی (اجازه دوم علامه به اوست در محرم 720ق)؛ 49. اجازه فخرالمحققین حلی به مهنابن سنان علوی حسینی؛ 50. اجازه ابن فهد حلی به ابی محمد علی بن محمد بن حسین بن جعفر بن عزیز حائری برای روایت کتاب «المهذب البارع فی شرح مختصر الشرایع»؛ 51. اجازه شیخ بهائی به ملا حسن علی بن عبدالله شوشتری (در ربیع الاول 1030ق)؛ 52. اجازه شیخ بهائی به حسین بن حیدر کرکی عاملی (در شعبان 989ق)؛ 53. اجازه دیگر از شیخ بهائی به حسین بن حیدر کرکی عاملی (در 989ق)؛ 54. اجازه علی بن عبدالعالی به حسین بن حیدر کرکی عاملی؛ 55. اجازه حسین بن حسن حسینی به حسین بن حیدر کرکی عاملی (در 996ق)؛ 56. اجازه تاج الدین حسین صاعد به حسین بن حیدر کرکی عاملی؛ 57. اجازه عبدالعالی بن علی بن عبدالعالی به حسین بن حیدر کرکی عاملی؛ 58. اجازه محمد باقر داماد به حسین بن حیدر کرکی عاملی (در 1038ق)؛ 59. اجازه شیخ بهائی به مظفر علی و حسن علی و حیدر علی اولاد حسین بن حیدر کرکی عاملی؛ 60. اجازه ابراهیم بن سلیمان قطیفی (به خط خود) به شاه محمود خلیفه؛ 61. اجازه محمد بن علی بن ابی جمهور احسائی به محسن رضوی مشهدی (در 897ق)؛ 62. اجازه فخرالمحققین حلی به شمس الدین محمد بن ترکی (در 758ق)؛ 63. اجازه ابراهیم بن سلیمان قطیفی به شمس الدین محمد بن ترکی (در 915ق)؛ 64. اجازه شهید ثانی به تاج الدین ابن هلال جزائری (در 964ق). [الذریعة 1: 125؛ بحارالانوار ج105-108]