تحفه

● تحفه = معرفت نفس (رساله در) / عرفان و تصوف/فارسی tohfe = ma‘refat-e nafs (r. dar) ؟نصیرالدین طوسی، محمد بن محمد، 597-672 قمری naṣīr-od-dīn-e tūsī, mohammad ebn-e mohammad (1201-1274) رساله‌ای در شناخت روان و سرگذشت او پس از جدا شدن از تن در رستاخیز است که در نسخه مانند روضة القلوب از خواجه طوسی دانسته شده و روش باطنی و تأویل در آن پیداست. این رساله در یک نسخه در ملک (3173/8) از شیخ اشراق دانسته شده شاید بدان قرینه که کشف الظنون کتابی با نام «تحفة الاحباب» را از شیخ اشراق دانسته و در نسخه دانشگاه (1084/2) از خواجه طوسی دانسته شده آن هم بدان جهت که نسخه قبلی آن «روضة القلوب» بوده و آن با تردید از خواجه دانسته شده است. در مواردی بدون نام مؤلف آمده است. البته کشف الظنون کتابی با عنوان «تحفة الاحباب» را از سهروردی نام می‌برد بدون هیچ توضیحی. مدرس رضوی می‌گوید: «که این رساله در همه جا با ضمیمه رساله روضة القلوب است». این البته صحیح است حتی در نسخه‌هایی که مدرس ندیده این وضعیت وجود دارد و این رساله در مجموعه‌ای است که روضة القلوب نیز در آن وجود دارد. در نسخه مجلس شورا در پشت نسخه در دو جا نوشته شده: «تحفه تصنیف محقق طوسی روح روحه». این رساله و روضة القلوب از جهت شکل تألیف و سبک و سیاق به هم شباهت بسیار دارد و می‌توان گفت که هر دو از یک نفر است و البته نسبت آن به خواجه و حتی سهروردی بسیار بعید است. در یک مقدمه و نوزده تحفه. آغاز: شکر بی نهایت و سپاس بی غایت ذاتی را که بلبل روح و روان را بعشق چمن جبروت و اغصان عالم ملکوت مزین و مشرف گردانیده است ... اما بعد سبب تحریر این کلمات ربانی و زکوة روحانی آن بوده است که این ضعیف خواست تا آنچه بمعرفت نفس تعلق دارد چگونگی احوال آن از الم و لذت بعد از مفارقت بدن در این نسخه تمام کنم چه حکماء ما تقدم در هر جائی رمزی گفته اند و کسی که طالب این معنی می‌بود مقصودش حاصل نمی شد، واجب شد این ضعیف را تا آنچه مرموز بود صریح سازد و آنچه تفریق بود جمع کند و مجمل را مفصل و مشروح گرداند تا طالبان را آسان گرداند. و بالله التوفیق و پیش از شروع در آن ابتدا بمقدمه می‌کنیم در بیان فضیلت انسان و اثبات اصل و فرع آن. مقدمه اول: آن است که اصل و فرع انسان و شرف وی را بدانند بدانکه اصل وی جان است و فرع او جسم ... انجام: بنده ضعیف این رساله را از هر جای جمع کرد ال اخوانی که بعد از ما باشند از آن معنی بهره مند گردند و ما را بدعا یاد دارند. ربنا اغفر لنا و لاخواننا الذين سبقونا بالایمان انک رؤف رحیم. تمت الرسالة الموسومة بالتحفة حامدا و مصلیا [نسخه‌های منزوی 753؛ فهرستواره منزوی 95/6 و 216/6 با عنوان «لذت و الم» و بدون نام مؤلف که به نظر همین رساله است]