تحدی وصاف با کلیله و دمنه

● تحدی وصاف با کلیله و دمنه = مقایسه قرینه سازیهای وصاف با ابوالمعالی / ادبیات / فارسی tahaddī-ye vassāf bā kelīle va demne = moqāyese-ye qarīne-sāzī-hā-ye vassāf bā ab-ol-maʻālī زبان امروزی ما که دری نامیده شده، در گذشته لهجه ویژه مردم خاور ایران بود و چون سرزمین پارت‌ها پیش از دیگر نقاط کشور از دست عربان آزاد گشت، لهجه این مردم زودتر زنده گردید و به همراه سپاهیان ایشان که درفش آزادی به دوش داشتند به همه جای کشور راه یافت، و تا قرن چهارم توانست لهجه‌های محلی دیگر (کردی، آذری، پهلوی جنوبی) را به زیر سایه خویش درآورد. لهجه دری پیروز شد، ولی با گذشت زمان لهجه‌های دیگر در زبان دری تأثیر می‌کردند، لهجه‌های مردم جنوب و جنوب باختری که بیش از خراسانیان تحت تأثیر ادبیات عرب بودند، واسطه‌ای برای وارد کردن واژه‌های عربی به زبان دری گردید، هر چه آمیزش خاور و باختر بیشتر می‌شد، سبک نگارش دری تکامل یافت، تا آنجا که سجع‌بندی، قافیه‌سازی، عربی‌تراشی و به کار بردن واژه‌های دشوار نشانه دانشمندی و ادیبی گردید. سبک نگارش ابوالمعالی نصرالله فارسی در کلیله و دمنه و سبک وصاف در تاریخ «تجزیة الامصار» نماینده نفوذ لهجه و سبک مردم جنوب و غرب ایران در زبان دری می‌باشد. «موازنه‌سازی» و «قرینه‌سازی» و به کار بردن هنرهای بدیعی در نثر زبان دری پیشینه ندارد، ابوالمعالی اینها را از زبان عربی گرفته و به دری وارد کرد، او بر شماره واژه‌های عربی که در نثر دری به کار می‌رفت افزود و اندازه آن را به 22 درصد رسانید [سبک شناسی ج2ص268]. وصاف الحضرة نیز که پیرو سبک ابوالمعالی می‌باشد روش او را به درجه کمال رسانید. «مزدوج» و «مترادف» و «سجع‌بندی» و «مراعات النظیر» و «جمع اضداد» و «جمع و تفریق» و دیگر هنرها و ریزه‌کاری‌های بدیعی را در فارسی به کار برد. شیوه ابوالمعالی و وصاف تا سده‌های پسین سبک عالی و سزاوار پیروی شناخته می‌شد و درباره آنها بحث‌ها و گفتگوها می‌گردید و کتاب‌ها نگاشته می‌شد. جای گفتگو کتابچه‌ای است که در یک جنگ خطی در کتابخانه دانشگاه هست و شاید آن را محمد باقر اصفهانی [کاتب احتمالی نسخه دانشگاه] نگاشته باشد، و یا اینکه بخشی از کتابی بوده و او در اینجایش نوشته است. کسی نزد نگارنده این کتابچه چند جمله از قرینه‌سازی‌های کلیله را بر خواند و آن را قرآن پارسی دانست و ستایش بسیار کرد. نگارنده نخست از آنها عیب‌جویی نموده و سپس سی و دو قرینه جمله‌ای و سی و دو قرینه واژه‌ای از قرینه‌سازی‌های وصاف الحضرة را به ترتیب مثبت و یا منفی بودن مقدم و تالی هر دو و یا گوناگون بودن آنها، مرتب کرده و آنها را به معرض قضاوت خواننده گذارده است. این کتابچه در حدود 120 بیت نوشته دارد. (علینقی منزوی)