تجزية الامصار و تزجية الاعصار

● تجزية الامصار و تزجية الاعصار = تاریخ وصاف = تجزية الامصار و ترجمة الاعصار / تاریخ ایران / فارسی tajzīyat-ol amsār va tazjīyat-ol a‘sār = tārīx-e vassāf = tajzīyat-ol amsār va tarjomat-ol a‘sār وصاف الحضره، عبدالله بن فضل الله، 663-730؟ قمری vassāf-ol-hazra, ‘abd-ol-lāh ebn-e fazl-ol-lāh (1265-1330) اهدا به: اولیجایتو خدابنده تاریخ تألیف: جلد اول در 699ق و جلد پنجم در 712ق این کتاب در پنج جلد و دنباله تاریخ جهانگشای جوینی می‌باشد و در روش انشاء نیز پیرو او و پدر خود در المعجم است و آن روش را به درجه کمال خود رسانیده است. پسینیان او مانند شرف الدین علی یزدی در «ظفرنامه» و صاین الدین علی ترکه و وحید قزوینی و میرزا مهدی استرآبادی در «دره نادری» و «جهانگشای نادری» و میرزا صادق نامی در «گیتی گشا» که از وی پیروی کرده‌اند، به او نرسیده‌اند. او نثر فنی فارسی را پیرو عربی ساخته و آن را از جمله‌ها و واژه‌های عربی انباشته است و جسته جسته واژه‌های مغولی نیز در آن یافت می‌شود، وی با همه درستی و راستی این تاریخ را تا پایه مقامه‌نویسی و مجلس‌گویی پایین آورده است. خود در آغاز بخش دوم کتاب می‌گوید من برای نمایش توانایی انشای خود چنین نگاشته‌ام. در این کتاب تاریخ چنگیزخان و فرزندانش از سال (656ق) تا بوسعید بهادرخان (728ق) را آورده است. این کتاب تا پایان قرن سیزدهم هجری یک متن کلاسیک به شمار می‌رفت و آن را در آموزشگاه‌ها به جوانان می‌آموختند. (علینقی منزوی). از ترجمه آلمانی، اردو و شرح ترکی آن یاد شده است. آغاز: ج1: حمد و ستایشی که انوار اخلاصش آفاق و انفس را چون فاتحه صبح صادق متلالی سازد ... ج2: فرخ ترین نوایی که نای مرغ زمزمه سرای زبان را ج3: الحمد لله الذی خلق الانسان من حماء مسنون.. ج4: ابتسم الورد بنشر النسیم ... اما بعد ... چون در مجلد سوم تا آخر شور سنه سبعمائة درین فصل الخطاب، سخن بذکر استخلاص دمشق و شامات ... ج5: هر سپاسی که ساحت اوضاعش مصون از ساحت خیال ... انجام: جلد 2: و اقامت و سلم و حرب رفیق و همنشین گردد ... وحده العزيز ج3: بتأیید و نصرت کرامت کن، و يرحم الله عبداً قال آمينا ج4: با ظالم بممانعت هرگز گردش روزگار نخروشد و ناخن ندامت رخسار جان او را نخراشد یا ایها الناس قد جائكم موعظة من ربكم ... و رحمة للمومنین بتوفیق رب العالمين. ج5: لایزال روزگار دولتیار مخدوم جهانیان را کرامت باد شعر: و هذا دعاء لو سكت كفيته ×× لانى سألت الله فیک و قد فعل. و الحمدلله رب العالمين و الصلوة على رسول الله و آله الطاهرين. چاپ: مشار، فارسی 1185/1 (16 چاپ)؛ تهران، 1346ش، تحریر تازه‌ای از عبدالمحمد آیتی، با عنوان «تحریر تاریخ وصاف»؛ دارالسلطنه تبریز، سنگی، 1272ق، وزیری، 280ص؛ تهران، 1314ق، وزیری، 303ص؛ بندر بمبئی، سنگی، 1269، رحلی کوچک، 708ص؛ لاهور، سنگی، 1929م، وزیری، 296ص [کشف الظنون 352/1 و 309/1؛ الذريعة 358/3؛ نسخه‌های منزوی 4280/6؛ مشترک پاکستان 156/10؛ فهرستواره منزوی 918/2؛ ریحانة الادب 318/6؛ معجم المؤلفين 102/6؛ دنا 800/2 (164 نسخه)] شرح و حواشی: 1- تتمة اللغات = فرهنگ لغات غریبه تاریخ وصاف 2- شرح تاریخ وصاف