آداب البحث

● آداب البحث = آداب بحث و مناظره = زبدة = رسالة فی الآداب/ منطق / فارسی ādāb-ol bahs = ādāb-e bahs va monāzere = zobde = r. f-el ādāb بقال، شرف الدین حسن شاه، - 905 ق baqqāl, šaraf-od-dīn hasan šāh (-1499) رساله مختصری در آداب بحث است که به درخواست «امیر صدرالدین محمد» در 4 «فصل» و 1 «مقدمه» بدین ترتیب نگارش یافته است: فصل 1. بدانکه کسی که درصدد آن است که مطلوبی و حکمی را بدلیل اثبات کند؛ 2. اگر خصم متعرض دلیل معلل نشود؛ 3. مثلاً اگر کسی گوید که مدعی آن است که لفظ صد اسم است؛ 4. خصم را نیز می‌رسید در مثال مذکور که مقدمه معینه را از دلیل اصل منع نکند. این رساله، در برخی از فهارس به ابن کمال پاشا و در برخی به میر سید شریف جرجانی و در بسیاری دیگر به حسن (حسین) شاه بقال نسبت داده شده است. آغاز: الحمد لمن لا مانع لحكمه و لا ناقض لقضائه و الشكر لمن لا معارض له فی ارضه و سمائه و الصلوة و السلام إجمالاً علی جميع الرسل ... و بعد فهذه زبدة مقنعة و جملة نافعة فی آداب البحث و المناظرة كتبتها بالتماس من لزمنی ... بدانکه وفقک الله تعالی للتحلّی بحلية اهل العلم و الكمال و جنبک عن شيم الناقصين الجهال بدان که بحث در لغت تفتیش و جستجو کردن است تا حق ظاهر شود که در کدام طرف است از آن دو کس که بحث می‌کنند و در اصطلاح علما آن است که حکم ثبوتی یا سلبی را به دلیل ثابت کنند و مناظره بحسب لغة نظر بیکدیگر کردن است و در اصطلاح آنست که دو خصم نظر کنند در حکمی و مسئله ... انجام: ... لا نسلم که هر چه مقترن به احد از منه ثلثه است اسم نیست چرا نشاید که هر چه به وضع اولی مقترن باشد اسم نباشد و «صه» بوضع اولی مقترن نیست بلکه به وضع ثانی مقترن هست. چاپ: در سالنامه پارس، تهران، 1323ش؛ به کوشش سید محمد رضا رضاپور، در مجموعه رسائل فارسی، دفتر هشتم، مشهد، بنیاد پژوهشهای آستان قدس رضوی، 1387ش. [فهرست نسخه‌های خطی فارسی 1490/2؛ هدية العارفين: 288/1]