التجارب

● التجارب = عوارض العلل / طب / عربی at-tajārub = ‘awāriḍ-ul ‘ilal کتابی است که یکی از شاگردان رازی آن را در مجموع معالجاتی که از استاد خود دیده یا شنیده بوده به‌صورتی نامنظم و تعلیقه مانند فراهم آورده بوده و بعد شخصی دیگری با تقدیم و تأخیر مطالب و تنظیم آنها مطابق با رسم معهود که از امراض سر و طرق معالجه آنها شروع و به امراض پا و نحوه علاج آنها ختم می‌نمایند آن را به صورت فعلی مرتب و بر سی و یک باب به شرح ذیل مبوب نموده است: فی الصداع؛ فی علل الدماغ؛ فی البرسام و الشوصة؛ فی المالیخولیا؛ فی الدوار؛ فی انواع الرمد؛ فی الزکام و ما یعرض فی الانف؛ فی اوجاع الاذن و ما یعرض فیها؛ فی اوجاع الحلق و الفم و ما یعرض فیها؛ فی اوجاع الصدر و ما یعرض فیها؛ فی اوجاع المعدة و ما یعرض فیها؛ فی الخفقان المفرد و المركب؛ فی اوجاع الکبد و ما یعرض فیها؛ فی الاستسقا؛ فی اوجاع الجنب و الخاصرة و المنکبین؛ فی الحلقة و الزحیر و المغص؛ فی القولنج و ما یشبهه؛ فی اوجاع الارحام و ما یعرض فیها؛ فی اوجاع الکلی و المثانة و القضیب؛ فی البواسیر و النواصیر و ما یعرض؛ فی اوجاع المفاصل و النقرس؛ فی الریاح؛ فی الخنازیر و الاورام و البثور؛ فی السری و البثراث؛ فی الجرب و الحکة؛ فی البرص و البهق و القوابی و السعفة و الثالیل؛ فی السقطة و الضربة علی الرأس و سائر البدن؛ فی شیب البهائم و الانسان؛ فی الحمیات و الجدری و الحصبة؛ فی اخراج الدم، و بعده اقاویل مختلفة. آغاز: بسمله. هذا کتاب نظمنا فیه ما کان علقه تلمیذ الحکیم الفاضل محمد بن زکریا الرازی عند السماع من لفظه مما اشار به علی السائلین عن عوارض عللهم انجام: سألته عن طبیعة المشمش فقال هو بارد فی غایة البرد و ان کانت فیه ادنی حلاوة فانها یصیر الی البرد الا انه لا یرخی بل یصلب و هو یبرد المعدة فقلت یرخی فقال لابل یصلب و انما یرخی الحرارات و الدسوعات انتهی مقدار ما علق من التجارب همانند: