تبیان اللغة

● تبیان اللغة / لغت / عربی به فارسی tibyān-ul luġa مدرس چهاردهی، محمد علی بن محمد نصیر، 1252-1334 قمری modarres-e čahārdehī, mohammad ‘alī ebn-e mohammad nasīr (1837-1916) وابسته به: الصحيفة الكاملة السجادية = الصحيفة السجادية؛ علی بن حسین (ع)، امام چهارم (38-94) فرهنگ واژه‌های عربی به فارسی است، ویژه واژه‌های دشوار «صحیفه سجادیه»، به ترتیب الفبایی در آغاز واژه‌ها، هر حرف در یک «باب». مؤلف در سبب تألیف گوید: «... فبعد چنین عرض نماید قاصر از درک معانی محمدعلی بن نصیرالدین الجیلانی در ازمنه سابقه تعدی از حد خود نموده شرح فارسی بر زبور اهل بیت یعنی صحیفة السجادیة نوشته که تذکره از جهت خود شود و بعضی از لغات او به قدر وسع ضبط شده در این اوان نظر نموده به کتاب بلد الامین مؤلف شیخ ابراهیم کفعمی ملاحظه نمود دید تمام لغات مشکله صحیفه از کتب معتبره لغویه و غیر او استخراج نمود در حاشیه کتاب نوشت. از اینکه متفرق بود باعث و داعی شده تمام لغات مزبوره به طریق حروف تهجی با انضمام لغات کثیره از قرآن که به او ضم شد ذکر نماید، تا کسانی که نزد ایشان بلد الامین نیست، یا اینکه معنی لفظ بخواهند از روی لغت بدون اینکه بخواهند بدانند تناول و اخذ او سهل و آسان باشد در هر دعاء و از دعاء صحیفه که آن واقع شده باشد معنی او بدانند اگر مکررات در حاشیه باشد اسقاط شود. و این کتاب مسمی شد به تبیان اللغه» که در واقع ترجمه حواشی کفعمی بر صحیفه است. مؤلف در این رساله حواشی کفعمی را به فارسی ترجمه و مرتب نموده تا دسترسی به آن در ترجمه دعاهای صحیفه و دیگر ادعیه و نیز آیات قرآن کریم آسان‌تر باشد. آغاز: حمدو ثناء مر معبودی را سزاست که انسان را علاوه براعطاء عقل و درک قوه و قدرت برتنطق نمودن بما فی الضمیر ... بعد، چنین عرض نماید قاصر از ادراک معانی محمد علی بن نصیر الجیلانی ... لغات مشکله صحیفه ... به انضمام لغات کثیره از قرآن انجام: هیهات کلمه‌ای است که در مقام تبعید است و به فتح تاء یعنی بعید است. چاپ: با تحقیق مجید غلامی جلیسه، ضمن میراث حدیث شیعه، دفتر پانزدهم، قم، مؤسسه فرهنگی دار الحدیث، 1385ش [دنا 781/2؛ الذریعه 333/3]