التبيان في بيان القرآن

● التبيان في بيان القرآن / تجويد / عربی at-tibyān fī bayān-il qur‘ān حافظ تونی، حسین بن شجاع، -879؟ قمری ḥāfez-e tūnī, ḥoseyn ebn-e šojā‘ (-1475) اهداء به: جلال الدین فیروز شاه (-808ق) محل تألیف: هرات تحریر مبسوط‌تری است از تألیف دیگرش «المفيد فی علم التجوید» که سرفصل‌های هر دو نیز ـ با جابه‌جایی جزئی ـ با هم مشابه‌اند، که در یک «مقدمه» و شش «فصل» و خاتمه تألیف شده است: مقدمه فی مخارج الحروف و صفاتها التي يحتاج القارى اليها؛ فصل 1. كيفية اداء الحروف فی الکلمات القرآنية و تجویدها؛ 2. احکام المد و القصر؛ 3. احکام الوقف و الوصل؛ 4. احکام التفخيم و الترقیق؛ 5. احکام ادغام الحروف المتماثلة و المتجانسه و المتقاربة؛ 6. احكام الساكنة و التنوين؛ خاتمه در تجوید الفاتحة. مؤلف در خاتمه 265 شرط و مسئله تجویدی سوره فاتحه را به صورت جدول‌بندی آورده که به نظر می‌رسد این خاتمه در واقع همان «شرح قصیده لامیه» وی باشد که در این رساله از فارسی به عربی برگردانده است. آغاز: الحمد لله الذى نزل الحديث كتابا متشابها و الصلاة على العربی المبعوث الى الاقاصی و الادانی و علی آله و اصحابه المجودين كتاب الله بتصحيح الالفاظ و توضيح المعانى ... فيقول ... الحسن بن شجاع بن محمد الحافظ التونی ... لما اتفق وصول العبد الى هراة رايت نجوما زاهرات ... فرقه فائقة يعلمون معالم التنزيل و يتعلمون ... و يحرصهم ... جناب الامير ... جلال الدولة و الدين فيروز شاه ... و هو معذلك خائض فی هذا الفن الجليل فائض باشاعة التجويد و الترتيل فحررت فی هذا الفن كتابا لجنابه ... و سميته التبيان في بيان القرآن و جعلته مشتملا على مقدمة و ستة فصول و خاتمة ... [تراجم الرجال 151/1؛ لغت‌نامه دهخدا ماده فیروزشاه؛ کشف الفهارس 243/1؛ دنا 777/2 (6 نسخه)]